Από τα Μακρά Βάλτα

Τι δείχνει ο αγέραστος έφηβος της Αράχωβας; To μέλλον, τους νέους ορίζοντες.

Έρχονται οι αντάρτες

Θυμάσαι που είμαστε μαζεμένοι στο προαύλιο του μεγάλου Αη Νικόλα και ξαφνικά ακούσαμε την φωνή ότι έρχονται οι αντάρτες. Και άρχισαν να τρέχουν οι μεγάλοι, οι νέοι, εικοσάρηδες και τριαντάρηδες, να φύγουν για τα παραθαλάσια για να μη τους πιάσουν και στους στρατολογήσουν οι αντάρτες. Πήδηξε και ο Παύλος την μάντρα του προαυλίου και άρχισε και αυτός να τρέχει κατά την Μπαλκουβίνα. Θα ήταν τότε 11 χρονών. Στην Μπαλκουβίνα ήταν ο πατέρας του ο δάσκαλος και ο θείος ο Πέτρος, αδελφός του δάσκαλου. Έφτασε μετά τα μεσάνυχτα και ξύνησε τον δάσκαλο που ξαφνιάστηκε μόλις τον είδε. Τι κάνεις εσύ εδώ; Έφυγα γιατί θα έρχονταν οι αντάρτες του είπε αυτός. Και τι δουλειά έχουν οι αντάρτες με σένα ρε κερατιάρη; Του έθεσε ξεκάθαρα τις διαφορές στις γεννιές και έτσι τον καθησύχασε.

Ο αντάρτης

Θυμάσαι κοντά στο τέλος του εμφυλίου, που ξαφνικά μάθαμε ότι γινόταν λαϊκό δικαστήριο στο προαύλιο της εκκλησίας. Εσύ το είχες δει. Δικαζόταν ένας νέος με τη κατηγορία ότι έκλεψε. Καταδικάστηκε σε θάνατο. Δεν ήταν κάτι που συγχωρούσαν τότε οι αντάρτες. Από ό,τι όμως έλεγαν οι άλλοι στην Αράχωβα δεν ήταν αυτός ο λόγος αλλά ένα γράμμα στους δικούς του, που έπιασαν οι συντροφοί του, ότι δεν θά έμενε άλλο στο βουνό, θα το έσκαγε και θα πήγαινε να τους βρει, τους είχε επιθυμήσει και του έλειπαν. Θα λιποτακτούσε. Αυτό σίγουρα δεν το συγχωρούσε κανείς στρατός ιδιαίτερα εκείνη την εποχή. Η εκτέλεση έγινε την ίδια μέρα έξω από τον μικρό Αη Νικόλα. Τον έβαλαν να ανοίξει τον δικό του λάκο. Και ο παλαβός ο Χαραλάμπης του Πλασαρά του έλεγε..."Ρε καομοίρη... ξέρεις που σε πάνε τώρα... ξέρεις πού σε πάνε, ξέρεις τι θα σου κάνουν...". Πού να ξέρει τι είναι ο θάνατος... Φαντάζεσαι την αγωνία που θα είχε. Τον έθαψαν αδιάβαστο πίσω ακριβώς από τον μικρό Αη Νικόλα. Αυτόν που έκτισε ο Πατριάρχης Δοσίθεος Β' 300 χρόνια πριν. Κάθε εκκλησία κάθε γειτονιάς είχε παλιά το δικό της νεκροταφείο. Όταν μεγαλώναμε εμείς ύπήρχε ένα νεκροταφείο. Και ένας πρόσφατος τάφος στη μέση του χωριού, φορτισμένος με τόση ενοχή, δεν ήταν εύκολο να τον σκεφτούμε και να τον εντάξουμε στην ζωή μας. Θυμάσαι όταν μεγαλώναμε φοβόμουν να περάσω από κοντά από τον μικρό Αη Νικόλα. Εμέις δεν ξέραμε ποιός τον έκτισε. Ξέραμε ότι αυτό το άσπρο στον πίσω τοίχο του αυτόν προς στην Σκαλίστα ήταν από τα μυαλά του αντάρτη. Αυτά ακούγαμε, ανεπεξέργαστα, ωμά και απένθητα, μέχρι που μεγαλώσαμε. Φοβόμαστε το τελεσίδηκο του θανάτου και ταυτόχρονα φοβόμαστε μήπως δεν είναι αυτό το πραγματικό σημείο που έκειτο ο εκτελεσθείς. Και μήπως σηκωθεί από τον τάφο και μας κυνηγήσει. Τα μάτια των Αγίων του Αη Νικόλα τα είχαν βγάλει οι αντάρτες; Έτσι ξέραμε.

Για να τελειώσει το καλοκαίρι

Αράχωβα, 23 Αυγούστου 2009

Τα εννιάμερα της Παναγίας γιορτάστηκαν με ευλάβεια και μυσταγωγία στο εξωκλήσι το αφιερωμένο στη Χάρη Της. Σε πανέμορφο, κατάφυτο από δέντρα και θάμνους ύψωμα στο Κάτω Χωριό είναι χτισμένο το εκκλησάκι. Όπως κάθε χρόνο, έτσι και φέτος, μας κάλεσε όλους να ψάλουμε με πίστη το «εν τη γεννήση την Παρθενίαν εφύλαξας». Όλο το χωριό συμμετείχε, σύσσωμο. Οι άρτοι και τα γλυκίσματα από τις οικογένειες του Κάτω Χωριού μας περίμεναν μετά την έξοδό μας από το Ναό. Η μέρα ήταν καλοκαιρινή, με εκείνη, όμως, την ψύχρα του βουνού τις πρωινές ώρες.
Όλοι, με αίσθημα πληρότητας, ανταλλάσσαμε τις ευχές που άρμοζαν στη μεγάλη Θεομητορική εορτή.
Αμέσως μετά τη λειτουργία έφυγε η Βάλια για την Αθήνα αλλά την ίδια σχεδόν ώρα έφτασε στο χωριό ο κουνιάδος μου, Σωτήρης, ο ψυχίατρος. Θα έμενε λίγες ώρες μαζί μας. Η χαρά μας ήταν μεγάλη. Εγώ, τουλάχιστον, είχα χρόνια να τον δω και το χάρηκα.
Και να η μεγάλη έκπληξη στο τελείωμα της ημέρας: Το αποχαιρετιστήριο party των παιδιών, των πολλών παιδιών, που παραθέριζαν στο χωριό άρχισε. Άρχισε ενώ είχαμε απογοητευτεί ότι δεν θα πραγματοποιείτο. Τα προηγούμενα χρόνια προηγείτο μία ενημέρωση. Το περιμέναμε. Φέτος, αποφασίστηκε την προηγούμενη σχεδόν μέρα.
Θα περίμενε κανείς ότι δεν θα υπήρχε μεγάλη συμμετοχή και κέφι. Όμως, πολλοί κάτοικοι, όλοι του χωριού αλλά και κάποιοι από άλλα μέρη προσήλθαν. Πολλά παιδιά συγκεντρώθηκαν και ολοταχώς ανέλαβαν τα πόστα τους.
Ο Κωνσταντίνος στα ηχεία, τακτοποιούσε τα καλώδια, όλα τα σχετικά με τη λειτουργία του μικροφώνου και την καλή απόδοση των τραγουδιών. Η Ειρήνη πήρε το μικρόφωνο και με την άνεση παρουσιάστριας προλόγισε με χάρη.
Τα τραπέζια είχαν τοποθετηθεί και στρωθεί καλλιτεχνικά κάτω από τους θεόρατους, αιωνόβιους πλατάνους του χώρου του Αγίου Νικολάου. Πιάτα, ποτήρια, πετσέτες μας προσέφεραν τα κορίτσια, κυρίως, με ευγένεια και χάρη. Ο ακούραστος Χρήστος, ο ταγματάρχης, με το ζεύγος Αργύρη και Ελένης είχαν αναλάβει το ψήσιμο του κρέατος. Πεντανόστιμα, χορταστικά σουβλάκια μοσχοβολούσαν στα κάρβουνα. Ο καπνός και η μυρωδιά τους είχαν γεμίσει όλο τον ουρανό της Αράχωβας.
Σαλάτες, φέτα, χωριάτικο ψωμί, μπύρες, αναψυκτικά και γλυκίσματα ήταν προσφορά των γονιών των παιδιών και όλων των κατοίκων του χωριού.
Το σημαντικότερο, όμως, ήταν το κέφι μικρών και μεγάλων.
Ο Πολύβιος, ο Νίκος, παιδιά του Αιμίλιου, φτασμένου μουσικού, και η εξαδέλφη τους Ειρήνη, με τις μουσικές γνώσεις τους (βιολί, κιθάρα, κανονάκι) δέχτηκαν τα θερμά μας χειροκροτήματα και τα ζωηρά «μπράβο!!».
Τα έξι παιδιά του Βαγγέλη, δικηγόρου και αποφοίτου της σχολής θεάτρου του Καρόλου Κουν, με τις χορευτικές τους ικανότητες έκαναν το χωριό να ζωντανέψει και πολλά ακόμα παιδιά συμμετείχαν με όποιον τρόπο μπορούσαν.
Σώπασαν οι ήχοι από τα κουδούνια των προβάτων, σώπασαν τα κελαηδήματα των πουλιών, για να ακούγονται τα κλαρίνα και τα βιολιά.
Και οι μεγάλοι, με πρωταγωνίστρια την Ελένη, που κυριολεκτικά κεντούσε παρά χόρευε, δεν έλεγαν να βγουν από την πίστα.
Τραγούδια δημοτικά, καλαματιανά και τσάμικα και χορός, πολύς χορός, μας συνεπήραν.
Γίναμε όλοι σαν τα παιδιά του Δημοτικού και του Γυμνασίου, που πρωταγωνιστούσαν. Το party ήταν δικό τους. Εμείς απλά συμμετείχαμε, έτσι για να διασκεδάσουμε μαζί τους και να τα συγχαρούμε.
--------------------------------

Ο Αύγουστος πέρασε, ο καιρός έχει ψυχράνει. Όλοι όσοι γλεντούσαμε κάτω από το πλατάνια του Αγίου Νικολάου φεύγουμε. Τα παιδιά στα σχολεία τους, οι μεγάλοι στις υποχρεώσεις τους.
Συγχαρητήρια σε όσους βοήθησαν στην ωραία αυτή βραδιά.
Καλό χειμώνα σε όλους.

Ελένη Ασημακοπούλου - Μανωλοπούλου

Η αγάπη για τα παιδιά

Γέμισε η Αράχωβα παιδιά κι εφέτος. Απίστευτο να βλέπεις να γεμίζουν από παιδιά τα αλώνια, τα μονοπάτια, και τα προαύλια. Να οργανώνουν μια γιορτή, για τους μεγάλους. Για να τελειώσει το καλοκαίρι. Για να κάνουν ένα γεγονός να γίνει. Να μη φύγουμε άπραγοι, όπως γίνεται δυστυχώς τελευταία σε αυτή τη ρηχή πραγματικότητα που ζούμε στην Αθήνα. Το νοιάξιμο για τους άλλους κάνει μεστά τα γεγονότα της ζωής.

Μα σε λίγο θα μεγαλώσουν και αυτά και θα φύγουν... θα αδειάσει πάλι η Αράχωβα από παιδιά.

Δεν είναι έτσι. Θα κάνουν τα δικά τους απιδιά και θα γεμίσει πάλι ο τόπος. Και ο χρόνος θα συνεχίσει να κυλά.

Η αγάπη για μια γυναίκα ή για ένα άνδρα έχει σκοπό να φέρει κανείς και να κρατήσει τον άλλο κοντά του σε όλη του τη ζωή αν είναι δυνατόν. Η αγάπη των γονιών για τα παιδιά είναι τραγική. Έχει σκοπό να διώξει τα παιδά, να τα αφήσει να γίνουν αυτόνομα, να φύγουν. Αυτό αρχίζει από τα πρώτα βήματα του παιδιού στη ζωή.

Τι κάνει τη διαφορά;

Στην Λυκούρια, στον πόλεμο ήταν γραμματέας του ΕΑΜ, ως ο δάσκαλος, ο μορφωμένος. Το ΕΑΜ ήταν η νέα Φιλική Εταιρεία. Ο αδελφός της πεθεράς του, είχε το μπακάλικο, και για να σώσει την επιχειρησή του έγινε και πρόεδρος του ΕΑΜ, τα παιδιά του όμως, και άλλοι είχαν πραγματικά ενταχθεί στο Αντάρτικο. Ο ένας μάλιστα είχε πολεμήσει στο Περιστέρι και μας έλεγε αργότερα πως αυτά τα άγρια φονικά που είδε αυττός στον κινηματογράφο ΄Φοίβο’ δεν μπορούσε να τα φαντασθεί άνθρωπος, αν και εμείς προσπαθούσαμε βλέποντας μετά ταινίες και ζευγαράκια να ... εκεί που πραγματικά τότε σκοτώνονταν.

Ο Αλίφωνας, των ανταρτών της περιοχής του είχε πει: Εσάς τους διανοούμενους, διανοούμενος ήτνα ο δάσκαλος, θα σας φάμε τελευταίους.

Όταν τελείωσε ο πόλεμος και συνεχιζόταν ο εμφύλιος, ο «δεύτερος γύρος» που λένε, τα θύματα των ανταρτών έκλεισαν στην φυλακή τους συγγενείς και τους φίλους και άλλους και κάλεσαν τον δάσκαλο να πάει μάρτυρας κατηγορίας, πράγμα που σαφώς αρνήθηκε, του ήταν αδιανόητο. Τον απείλησαν πως αν δεν πάει ως μάρτυρας κατηγορίας θα πρέπει να πάει ως κατηγορούμενος, και αυτός είπε ας πάει ως κατηγορούμενος.

Και πήγε φυλακή 6 μήνες, όπου υπέφερε τα μέγιστα, σε όλη του τη ζωή, απ’ αυτό. Δεν κρατά παρά ελάχιστα πράγματα δικά του, να μη έχει βάρη ιδιοκτησίας και ευθύνης. Μια κουβέρτα είχε, το τσαμασύρι, και δεν είχε που να κατουρήσει την νύκτα, με άλλους πολλούς μέσα στο θάλαμο που τον κρατούσαν. Και τώρα μια κουβέρτα έχει στην κατοχή του και δεν έχει που να κατουρήσει την νύκτα, με το πρόβλημα που έχει με το ουροποιητικό σύστημα, κλπ.

Αν δεν έβαζε μέσον ο δικηγόρος Π... στον Γεροκωψστόπουλο και τον Π. Κανελλόπουλο, και αν έμενε κι άλλο στην φυλακή, δεν θα άντεχε, έτσι έλεγε. Το μέσον ήταν σωτήριο.

Πίστευε, ότι θα πάει κατηγορούμενος, θα απολογούταν σε δίκη, και θα αποκαλυπτόταν η αλήθεια. Αφελής. Πιστεύω πως πίστευε ότι μπορεί να ‘κάνει την διαφορά’, γι αυτό δεν πήγε ως μάρτυρας κατηγορίας. Αυτός ο άμεσος ηρωισμός... των δασκάλων που επεμβαίνουν να ξυπνήσουν τα παιδιά, και ας παίζουν τα βιολιά και τα όργανα κοροιδευτικά περιγελλώντας την εμφανή εδώ εξιδανίκευση και αυταπάτη, αυτοί κάνουν την διαφορά, αυτοί κάνουν το make believe, μέσα στην φωτιά, την άμεση μεταβίβαση, που ξεσπά στον κινηματογράφο Φοίβο και διακόπτει την παράσταση.

Πως κάποιος ‘κάνει την διαφορά’;

Παληοί μαθητές του στην Μπαλκουβίνα έλεγαν πρόσφατα πως όταν τελείωναν το Δημοτικό τους πήγαινε ο ίδιος ποδαρόδρομο στην Ακράτα, για να δώσουν εξετάσεις για το Γυμνάσιο. Τον φαντάζομαι να περπατάει μαζί τους λιγομίλητος και μόνο να λέει λίγες κουβέντες για να τους δείξει πως τους σκέφτεται και τους έχει εμπιστοσύνη, πολύ υπερήφανος, απέναντι σε όλες τις αντίξοεες συνθήκες, τις τραχιές. Δεν ανεχόταν τις υστερίες, ‘δεν ξέρω, δεν μπορώ’ και τέτοια, η επιθυμία ήταν των παιδιών και η επιτυχία δική τους μόνο, αλλά για χάρη του δασκάλου τους και του έθνους. Τα παιδιά του πετύχαιναν στις εξετάσεις τους.

Συνήθιζε να αστειεύεται όταν, τώρα πρόσφατα, του πήγαιναν κάτι που ήθελε «Εγώ δεν έχω τίποτα να στο αναταποδώσω αλλά το έθνος θα σε ευγνωμονεί».

Τα μονοπάτια της Τρυγινούς

"Δεν ανήκουμε σε αυτούς που παίρνουν απλώς τη γνώση τους από βιβλία ή με την παρότρυνση βιβλιών -είναι συνήθειά μας να σκεφτόμαστε στον καθαρό αέρα, περπατώντας, πηδώντας, σκαρφαλώνοντας ή χορεύοντας, σε μοναχικά βουνά κατά προτίμηση ή κοντά στη θάλασσα, όπου ακόμα και τα μονοπάτρια έχουν γίνει στοχαστικά".

Frriederich Nietzsche