Το σπίτι του παπα-Σωτήρη που λέγαμε

Σε αυτό το σπίτι ζούσε ο παπα-Σωτήρης μέχρι τον θάνατό του το 1952. Το σπίτι αυτό το ανέλαβε το εκκλησιαστικό συμβούλιο μετά το 1957 που το πούλησε ο γιος του ο Πέτρος που μετανάστευσε και αυτός στην Αθήνα. Τα τελευταία χρόνια δεν υπάρχει μόνιμος παπάς στην Ράχωβα. Και έτσι το σπίτι δεν έχει μόνιμο κάτοικο. Το εκκλησιστικό συμβούλιο κάνει φιλότιμες προσπάθειες να το αναλάβει ο εγγονός του παπα-Σωτήρη γιατί θα γίνει χωράφι αν δεν το αναλάβει κανείς.

Μοντέρνα ωραία χωριά κατασκευάζονται παντού από κατασκευαστές σε όλες τις ακτές και τις πλαγιές της Ελλάδας, αλλά μοιάζουν με σκηνικό, δεν είναι αληθινά πραγματικά χωριά, όπως η Ράχωβα, όπου το κάθε σπίτι έχει στρώματα ιστορίας με ίχνη μνήμης, ονόματα, και απολιθώμτα ήχων από την βροχή που πέφτει πάνω στο χαγιάτι, και από ανθρώπινες φωνές που ακόμα ακούγονται.

Ας τις ακούσουμε όπως τις βρήκε-δημιούργησε ο Γιώργος Σεφέρης (Ο Βασιλιάς της Ασίνης)...
......................
Κανένα πλάσμα ζωντανό τ' αγριοπερίστερα φευγάτα
κι ο βασιλιάς της Ασίνης που τον γυρεύουμε δύο χρόνια
τώρα
άγνωστος λησμονημένος απ΄όλους κι από τον Όμηρο
μόνο μια λέξη στην Ιλιάδα κι εκείνη αβέβαιη
ριγμένη εδώ σαν την εντάφια χρυσή προσωπίδα.
Την άγγιξες, θυμάσαι τον ήχο της, κούφιο μέσα στο φως
σαν το στεγνό πιθάρι στο σκαμμένο χώμα,
κι ο ίδιος ήχος μες στη θάλασσα με τα κουπιά μας.
Ο βασιλιάς της Ασίνης ένα κενό απ' την προσωπίδα
παντού μαζί μας παντού μαζί μας, κάτω από ένα όνομα:
'Ασίνην τε... Ασίνην τε..."
και τα παιδιά του αγάλματα
κι οι πόθοι του φτερουγίσμτα πουλιών κι ο αγέρας
στα διαστήμα των στοχασμών του και τα καράβια του
αραγμένα σ' ένα άφαντο λιμάνι,
κάτω από την προσωπίδα ένα κενό.
......................
κι η ψυχή που γύρεψε τσιρίζοντας τον κάτω κόσμο
κι ο τόπος σαν το μεγάλο πλατανόφυλο που παρασέρνει
ο χείμαρος του ήλιου
με τ' αρχαία μνημέια και τη σύγχρονη θλίψη.
......................
Κι ο ποιητής αργοπορεί κοιτάζοντας τις πέτρες κι ανα-
ρωτιέται
υπάρχουν άραγε
ανάμεσα στις χαλασμένες τούτες γραμμές τις ακμές τις
αιχμές τα κοίλα και τις καμπύλες
υπάρχουν άραγε
εδώ που συναντιέται το πέρασμα της βροχής του αγέρα
και της φθοράς
υπάρχουν, η κίνηση του προσώπου το σχήμα της στοργής
εκείνων που λιγόστεψαν τόσο παράξενα μες στη ζωή μας
αυτών που απόμειναν σκιές κυμάτων και στοχασμοί με
την απεραντοσύνη του πελάγου
ή μήπως όχι δεν απομένει τίποτα παρά μόνο το βάρος
η νοσταλγία του βάρους μιας ύπαρξης ζωντανής
εκεί που μένουμε τώρα ανυπόστατοι λυγίζοντας
σαν τα κλωνάρια της φριχτής ιτιάς σωριασμένα μέσα στη
διάρκεια της απελπισίας
ενώ το ρέμα κίτρινο κατεβάζει αργά βούρλα ξεριζωμένα
μες στο βούρκο
εικόνα μορφής που μαρμάρωσε με την απόφαση μιας πί-
κρας παντοτινής
Ο ποιητής ένα κενό.
Ασπιδοφόρος ο ήλιος ανέβαινε πολεμώντας
κι από το βάθος της σπηλιάς μια νυχτερίδα τρομαγμένη
χτύπησε πάνω στο φως σαν τη σαϊτα πάνω στο σκουτάρι:
Ασίνην τε Ασίνην τε..." Να 'ταν αυτή ο βασιλιάς της
Ασίνης
που τον γυρεύουμε τόσο προσεχτικά σε τούτη την ακρό-
πολη
γγίζοντας κάποτε με τα δάχτυλά μας την αφή του πάνω
στις πέτρες.

Δικαιώματα μνήμης

Στο ΛΕΞΙΚΟ ΤΩΝ ΟΙΚΙΣΜΩΝ ΤΗΣ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ, Παλαιά και Νέα Τοπωνύμια (Γ.Α. Πικούλας, HOROS, Η Μεγάλη Βιβλιοθήκη, Αθήνα 2001) σε ένα σημείο (σελ. 80) αναφέρεται ένα χωριό Αράχοβα, Aracova, Ter. Corinto. Σε άλλο σημείο αναφέρεται (σελ. 150) ως Αράχοβα, Ράχοβα, Αragova, Ter. Callavritta. (Παναγιωτόπουλος, σελ. 243,269.292, Απογραφή Grimani 1770, Βενετία, Archivo di Stato).

Ως βιβλιογραφικές αναφορές παρατίθενται οι:
1. Β. Παναγιωτόπουλος, Πληθυσμός και Οικισμοί της Πελοποννήσου, 13ος-18ος αιώνας, Ιστορικό Αρχείο, Εμπορική Τράπεζα της Ελλάδος, Αθήνα, 1985 (σελ. 243, 269,292)
2. Ε. Γ. Σκιαδάς, Ιστορικό Διάγραμμα των Δήμων των Ελλήνων, 1833-1920, Αθήνα 1993 (σελ. 244)
3. Εμ. Ι. Νουχάκης, Ελληνική Χωρογραφία, 1901.
4. ΚΕΔΚΕ

Στις έρευνες του Παναγιωτόπουλου φαίνεται πως στην Πελοπόννησο ορισμένα χωριά ερημώνονταν και άλλα αύξαναν τον πληθυσμό τους καθώς και νέοι οικισμοί δημιουργούντο όχι λόγω καταστροφών αλλά λόγω της δυναμικής των αλλαγών της αγροτικής οικονομίας.

Το 1836 (ΦΕΚ 80 28/12/1836) στην απόφαση με τον τίτλο ΟΙΚΙΣΜΟΙ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ αναφέρεται το χωριό μας με το εξής όνομα: Οικισμός Ράχοβα, Δήμος Φελλόης, Διοίκηση Κυλληνίας. Άλλες φορές αναφέρεται ως Ράχωβα. Στην εκκλησία του Αγ. Νικολάου που έκτισε ο Πατριάρχης Ιεροσύλων Δοσίθεος (1706) αναφέρεται ως Αράχωβα και έτσι την έλεγαν οι κατοικοί της. Έλεγαν, είμαστε Αραχωβίτες. Το όνομά μας είναι η καταγωγή μας.

Ο Σπύρος Νικολόπουλος (Μαθηματικός από το Περιστέρι, μέλος της φιλικής μας εταιρίας) μας έστειλε τις εξής πληροφορίες:

Μια πιθανή ετυμολογία του ονόματος Ράχωβα περιλαμβάνει την σύνθεση των λέξεων... [1] η Ράχις (Ράχη) που σημαίνει 'παν το προσομοιάζον προς ράχιν (ραχοκοκκαλιά) κατά το σχήμα, όπως π.χ. ράχις όρους, οροσειρά', και [2] η Ωβά που σημαίνει 'εν τη λακωνική υποδιαίρεσις των τριών φυλών εν Σπάρτη, ερμηνευόμενη δια του 'κώμη' παρ' Ησυχίω και αντιστοιχούσα προς την παρ. αττ. φρατρίαν'. [Λεξικό Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσης Ιωάν. Σταματάκου, Βιβλιοπρομηθευτική, Αθήνα 1990]. Ράχωβα (ράχις + ώβά ): Μια κώμη που ένωσε τους μικρούς οικισμούς, «τας ώβάς», που αναπτύχθησαν στις ράχες του βουνού (Ραχόβουνου).

Ενδιαφέρον έχουν οι συνειρμοί από τα αρχαία ελληνικά όπου το 'Αρα' σημαίνει προσευχή, ευχή, κατάρα. Στα δε ισπανικά 'Ara' σημαίνει βωμός, και 'covacha' σημαίνει τρώγλη.

Ενδιαφέρον έχει ή αναφορά του Β. Πλασσαρά στο επώνυμο Μούρτσινοι. Ήλθαν από την Μάνη να εγκατασταθούν στην Αράχωβα. Αυτοί ονομάσθησαν Μιχαλέοι. Οι Μανωλόπουλοι πριν ελέγοντο Μιχαλόπουλοι.

Σημασία πρέπει να έχουν τα επώνυμα που έδωσαν τις ονομασίες τους στις γεννιές: Ρουπιάνικα, Ισπανιάνικα, Σκαρπετέϊκα (Το επώνυμο του Πατριάρχη Δοσίθεου), Λυμπερέϊκα, Ραλέϊκα, Μιχαλέϊκα, κλπ. Ποιός θα τα μελετήσει; Πώς να τα μελετήσει κανείς;

Η μελέτη των επωνύμων μας βοηθά να κατανοήσουμε την κοινωνική οργάνωση και τον πολιτισμό ενός λαού (Λευτέρης Αλεξάκης, Δ/ντής στο Κέντρο της Ελληνικής Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών).

Στη συγγραφή 'ΒΙΟΙ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΙΩΝ ΑΝΔΡΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΕΞΩΘΕΝ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΤΩΝ ΑΓΩΝΙΣΑΜΕΝΩΝ ΤΟΝ ΑΓΩΝΑ ΤΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΕΩΣ, Συγγαρεφέντες μεν υπό Φωτίου Χρυσανθοπούλου ή Φωτάκου, Πρώτου Υπασπιστού του Θ. Κολοκοτρώνη, Εκδοθέντες δε υπό Σατύρου Ανδροπούλου Αεροπαγίτου, Εν Αθήναις, Εκ του τυπογραφείου Π.Λ. Σακελλαρίου 1888), ο συγγραφεύς αναφέρει 'τους παραλειφθέντες εις την ιστορίαν του Σ. Τρικούπη άνδρας 'όλης της Πελοποννήσου'. Εδώ αναφέρεται στο επώνυμο Μόυρτσινοι, που ήταν καπετανέοι, αλλά δεν λέει αν ήλθαν οι Μούρτσινοι στην Βόρεια Πελοπόννησο.

Στην Μάνη δεν υπάρχει τόπος Μούρτσια από όπου να πήραν το όνομά τους οι Μούρτσινοι. Στην Ισπανία όμως υπάρχει επαρχία Murcia. Ήλθαν πειρατές Ισπανοί στην Πελοπόννησο;
Το επώνυμο Murcinni υπάρχει τώρα στην Τουρκία, στην Σικελία, και στην Σαρδηνία. Από την Σικελία και την Σαρδηνία ήλθαν μετά τον διωγμό τους (από όλα τα Ισπανικά εδάφη και τις Ισπανικές κατακτήσεις) από την Ιερά Εξέταση, το 1492, οι πρώτοι Εβραίοι στην Πάτρα και σε άλλες πόλεις της Πελοποννήσου που μόλις είχαν καταχτηθεί από τους Τούρκους.

Ποια είναι η ετυμολογική ρίζα της λέξης Μούρτσια; Η καταγωγή μας είναι οι λέξεις, το νόημά τους και οι ρίζες τους.

Οι Αραχωβίτες όπου και να βρίσκονται αισθάνονται υπερήφανοι για την παράδοσή τους. Κρατούν τα δικαιώματα μνήμης από γενιά σε γενιά ως δικαιώματα νομιμότητας και ταυτότητας. Είναι αφοσιωμένοι, με βαθιά αγάπη για τον τόπο τους, με τρόπο ανεξήγητο.

Για του Έλληνες, σε αντίθεση με του Ιουδαίους, η ιστορία είναι σημαντική διότι σχετίζεται με το μέλλον, συνιστά παράδειγμα για την κατανόηση του άγνωστου. Δεν άρχιζαν την ιστορία τους από καταβολής κόσμου και δεν αισθάνονταν υποχρεωμένοι να μεταδίδουν μια αληθινή αφήγηση του τι συνέβη από γενιά σε γενιά. Αναγνώριζαν ότι το τι ήταν αληθινό ήταν αβέβαιο και προς έρευνα, αφού υπήρχαν διαφορετικές εκδοχές για το ίδιο γεγονός. Τους άρεσε η ιστορία αλλά ποτέ δεν την έκαναν θεμέλιο της ζωής τους. Ποτέ όμως δεν έχασαν το ενδιαφέρον τους για την ιστορία. Την μετέδιδαν ως μέρος της πολιτιστικής κληρονομιάς τους (Momigliano, A., 1990, The Classical Foundations of Modern Historiography, the Regents of the University of California, Τα Κλασσικά Θεμέλια της Σύγχρονης Ιστοριογραφίας, Μετάφραση: Στ. Θ. Κατσουλάκος, Μ. Κοκολάκης, 2006, Αθήνα, Εκδόσεις Πατάκη).

ΒΑΣΙΛΗ ΠΛΑΣΣΑΡΑ: ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ ΕΝΟΣ ΧΩΡΓΙΟΥ. ΑΘΗΝΑ 1974

Κατεβάστε το πλήρες κέιμενο

Καταστατικό του συλλόγου 'Προφήτης Ηλίας'

Ο σύλλογος έγινε για να μπορούν, όσοι το επιθυμούν, να συναντούνται για να αποφασίζουν και να εργάζονται για να δημιουργήσουν ευκαιρίες για συμβολικές κινήσεις επανόρθωσης. Για να συμβάλουμε και εμείς στον τόπο που μας έδωσε όσα έχουμε.

Ο Ισοκράτης στο έργο του 'Περί Ανταποδόσεως' (στ. 254)μας είπε: 'Επειδή δε εις ημάς εμφύτως υπάρχει το να πείθωμεν αλλήλους, και να διευκρινίζωμεν μεταξύ μας εκείνα τα οποία επιθυμούμε, όχι μόνον απηλλάγημεν από το να ζούμε ως θηρία, αλλά αφού συνήλθομεν επί το αυτό, ιδρύσαμε πόλεις και νόμους εθέσαμεν και τέχνας επινοήσαμεν και σχεδόν εις όλα, όσα δια της ικανότητάς μας μετά τέχνης έχουν κατασκευασθεί, ο έναρθρος λόγος είναι εκείνος, ο οποίος συνειργάσθη με ημάς εις την κατασκευήν των'

Το 1992 ίδρυσαν οι Αραχωβίτες τον σύλλογο του πολιτισμού τους με το όνομα ‘Προφήτης Ηλίας’ για να βρουν τρόπους να καταλάβουν αυτά που δεν γνώριζαν.

O πρώτος πρόεδρος του συλλόγου έστειλε ένα συγκινητικό κάλεσμα σε όλους τους συμπατριώτες. Μας καλούσε να προσπαθήσουμε να καταλάβουμε την ιστορία μας για να αντισταθούμε στην λήθη της που έρχεται όταν σκορπίζονται οι κάτοικοι ενός τόπου. Επίσης μας καλούσε να επισκεφθούμε την παιδική μας ηλικία. Μας υποσχέθηκε μια αισθητική στιγμή όπου η φαντασίωσή μας θα εύρισκε το αντικείμενό της, μια αίσθηση, την ηχώ μιας αίσθησης που είχαμε παιδιά, θα την εξόρυττε από τα νοήματα όπου είναι παγιδευμένη σε επαναλήψεις-κακοφωνίες της καθημερινής ζωής. Μας καλούσε να ανακτήσουμε την χαμένη αίσθηση σε μια μαγική στιγμή που καταργεί τον χρόνο. Σαν να είναι τώρα... Είναι, όπως λέει ο Οδυσέας Ελύτης (Η Μαγεία του Παπαδιαμάντη, Γνώση, Αθήνα 1986)... 'Μια μηχανή με την παλιά σημασία, που, με κάθε κίνηση προς τα πίσω, ξεγράφει την ιστορία, και με κάθε κίνηση προς τα εμπρός, διανοίγει μια παρθένο οδό'. Έτσι θα βάλουμε στο παρελθόν τα φαντάσματα που μας κατατρέχουν, θα βάλουμε τις μνήμες στο παρελθόντα χρόνο, και θα τις κάνουμε αναμνήσεις. Αλλιώς θα περιφερόμαστε εμείς σαν φαντάσματα, άδειοι, χωρίς αισθήσεις και ζωντάνια, όπως είπε ο Απόστολος Παύλος... 'αγάπην δε μη έχω, γέγονο χαλκός ήχων και κύμβαλον αλαλάζον'. Αντί να επαναλαμβάνουμε το παρελθόν χωρίς να το καταλαβαίνουμε, σαν να είναι ακόμα παρόν, το επι-σκεπτόμαστε, το θέτουμε εκεί όπου ανήκει, στην ιστορία, και διαφυλάττουμε τις αναμνήσεις σαν κληρονομιά. Σταχυολογούμε εδώ μερικά αποσπάσματα από το γράμμα του.

"Φίλε Συμπατριώτη, …όπου κι αν βρίσκεσαι…, εκεί που η ζωή σου όρισε κατοικία και κέντρο δράσης σου, ενώ ταυτόχρονα, άμεσα ή απώτερα, έλκεις τη καταγωγή σου από τη Ράχωβα Αχαΐας, τώρα επονομαζόμενη Εξοχή σε σένα στέλνουμε ειλικρινή πατριωτικό χαιρετισμό… Σε κάποια στιγμή, τον παρελθόντα χρόνο, μερικοί νοσταλγοί της Γενέτειρας μαζευτήκαμε και αποφασίσαμε να δημιουργήσουμε ένα Σύλλογο που να "ξαναθυμηθεί" την ξεχασμένη Ράχωβα. Να "αναστήσει" από τα ερείπια την κάποτε ανθούσα κωμόπολη των 400 οικογενειών και των τριών ενοριών και να ζωντανέψει μνήμες από το Ε Ν Δ Ο Ξ Ο παρελθόν της….

Είναι γνωστό το -γενικό άλλωστε- φαινόμενο της προοδευτικής εγκατάλειψης και ερήμωσης των ορεινών χωριών και κέντρων και η εγκατάσταση των πληθυσμών στους κάμπους και στα παράλια με τα εύφορα εδάφη και το ήπιο κλίμα. Έτσι στο πέρασμα του χρόνου, μετά την αποτίναξη του τουρκικού ζυγού (που πριν τους υποχρέωνε να ζουν και να αναπτύσσονται μόνον στα ορεινά μέρη) ραχωβίτικες οικογένειες εγκατέλειπαν τη Ράχωβα και εγκαθίσταντο στα παράλια, καθ’ όλο το μήκος της παραλίας από τη Πάτρα μέχρι την Κόρινθο ιδρύοντας ... αποικίες (Ραχωβίτικα, Ελίκη, Καμάρι, Λέχαιον κ.λ.π.).

Όμως η φυγή και εγκατάλειψη αυτή, πέρα από το πάντοτε παρατηρούμενο ποσοστό της αστυφιλίας, ανακόπηκε όταν οι Ραχωβίτες ίδρυσαν την Βαλκουβίνα (σήμερον Άμπελο) με τους αμπελώνες και τους ελαιώνες, δημιουργώντας έτσι διπλοκατοικία (χειμώνα - από Νοέμβριο έως Απρίλιο - στη Βαλκουβίνα, καλοκαίρι -από Απρ-Μάη έως Οκτώβριο στη Ράχωβα), μεταβαίνοντας από τον ένα τόπο στον άλλο για τις ανάγκες των καλλιεργειών τους και δουλεύοντας διπλά με τις διπλές αυτές καλλιέργειες (διπλό θέρο, διπλό τρύγο). Έτσι η Ράχωβα παρέμεινε σπουδαίος σιτοβολώνας, παραγωγός οσπρίων, φρούτων, καρυδιών, κηπευτικών, με σφύζοντα νοικοκυριά, με οικόσιτα αλλά και ελευθέρας βοσκής (στα ονομαστά λιβάδια της)ζώα.

Η κατάσταση όμως αυτή ήλθε και ανατράπηκε στις δεκαετίες '50 και. 60,όταν οι Ραχωβίτες αξιοποιώντας με ποτιστικά και δενδροκαλλιέργειες τις καμπίσιες περιουσίες τους, διαπιστώνοντας την αντιοικονομική εμμονή τους στις ασχολίες τους στο βουνό, και διαβλέποντας το τουριστικό ρεύμα για τις παραλίες, επώλησαν τα νοικοκυριά τους (σπίτια και κτήματα) και έτσι εγκαταστάθηκαν μόνιμα στην Άμπελο, περιορίσαντες ταυτόχρονα και την οικονομική τους δραστηριότητα στα παράλια (μερικοί Ραχωβίτες διατήρησαν τα σπιτικά τους, αλλά και αυτοί εξαντλούν τις επαγγελματικές τους ασχολίες στην Άμπελο) … Μ' αυτό τον τρόπο λοιπόν … τα σπίτια αυτά ερήμωσαν, οι καλλιέργειες σταμάτησαν και το χωριό εγκαταλείφθηκε.

Έτσι λοιπόν -μ'αυτή την κατάσταση δεδομένη- το να θέλουν κάποιοι να αναστήσουν ένα πεθαμένο όνειρο, πηγαίνοντας αντίθετα στο ρεύμα της εξέλιξης φαντάζουν αθεράπευτα ρομαντικοί Δον Κιχώτες, σαν άλλοι Ιουλιανοί παραβάτες που θέλουν να αναβιώσουν το παρελθόν, καταδικασμένο από αυτή την εξέλιξη… Και άρκεσε μια επίσκεψη, ένα ολιγόωρο προσκύνημα στη Ράχωβα να τους πείσει να ιδρύσουν το Σωματείο..... (ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΤΩΝ ΑΠΑΝΤΑΧΟΥ ΕΞΟΧΙΤΩΝ(ΡΑΧΩΒΙΤΟΝ) "Ο ΠΡΟΦΗΤΗΣ ΗΛΙΑΣ").

…Η εικόνα του χωριού δεν ολοκληρώνεται και η ταυτότητά του δεν καθορίζεται πλήρως, εάν δεν αναφερθούμε και στην άλλη του πλευρά,την πλευρά της ιστορίας του…. Όλοι έχουμε ακούσει για την "Σχολή Ραχώβης" των 120 - 130 τότε μαθητών, που ίδρυσε στους πρόποδες της "Σκαλίτσας" και με δικά του έξοδα συντήρησε ο Ραχωβίτης … Ανδρούτσος Σπανός το 1830 …

...Όλοι μας συμφωνούμε στην ανάγκη να αναζητήσουμε τα ονόματα των Ραχωβιτών Οπλαρχηγών και λοιπών Αγωνιστών κατά τον ιερόν Αγώνα της Εθνεγερσίας.

...Όλοι … έχουμε κάποιες σκόρπι¬ες πληροφορίες για τους πέντε από τη Ράχωβα καταγομένους Πατριάρχες…. Πρέπει να ανατρέξουμε στις πηγές (ιστορικές - εκκλησιαστικές) για να ανεύρουμε στοιχεία για τη ζωή και τη δράση την εποχή της τουρκοκρατίας των φωτισμένων αυτών θρησκευτικών ηγετών (σημειώνεται ότι την εποχή εκείνη όλοι οι μορφωμένοι, η πνευματική τάξη, περιβαλλόταν το ιερατικό σχήμα, έτσι ώστε ο κλήρος ν' αποτελέσει την κιβωτό της Ορθοδοξίας και του Ελληνισμού…).

Πνευματικοί ογκόλιθοι και θαρραλέου αγωνιστές της ορθόδοξης πί¬στης με ζήλο, αυταπάρνηση και αυτοθυσία - πέρα από τα ποιμαντικά και κοινωνικά τους καθήκοντα - είχαν αποδυθεί στον άνισον αγώνα κατά του Παπισμού για την προάσπιση των Αγίων Τόπων, της Ορθοδοξίας και του Ελληνισμού και έπαιρναν το δρόμο πεζοί ... για να μεταβούν στη Μόσχα και να ζητήσουν οικονομική βοή¬θεια από τον Ορθόδοξο Τσάρο.

Ο παληός ημικατεστραμμένος ναός του Αγίου Νικολάου (που ίδρυσε το 1706 ο Δοσίθεος Β', Πατριάρχης ιεροσολύμων) με τις ... τοιχογραφίες μας καλεί χωρίς χρονοτριβή να περισώσουμε ότι έχει απομείνει.

....Ένα φωτοτυπημένο χειρόγραφο, που κατά υπολογισμούς πρέπει να έχει γραφεί από κάποιον άγνωστο περιηγητή γύρω στα 1780 μας παρέχει μερικές πληροφορίες. Το φωτοτυπημένο αυτό χειρόγραφο έφθασε σε μας από τους κληρονόμους του Ανδρέα Βαρή (Ελίκη) δια χειρός κ. Κων/νου Σ. Σταυροπούλου (σημειώνεται ότι, πανομοιότυπο φωτοαντίγραφο μας απέστειλε και ο συμπατριώτης κ. Παναγιώτης Πλασσαράς από το Καμάρι Κορινθίας, ο ίδιος δε ο κ. Παν. Πλασσαράς με προθυμία μας απέστειλε και ένα τρισέλιδο αυτοβιογραφικό σημείωμα του Ραχωβίτη Αρχιεπισκόπου Άρτας Γενναδίου Παναγιωτόπουλου ή Παπαν-δρικόπουλου).

Ο άγνωστος ταξιδευτής, που περιγράφει όπως φαίνεται τα ταξί¬δια του στην Ευρώπη, έρχεται στην Ελλάδα, φθάνει στον Ισθμό και, περνώντας για την Πελοπόννησο κάνει από την αρχή μια γενική ανα¬φορά για το Μωρηά σημειώνοντας ότι παρά τα Ορλωφικά η Πελοπόννη¬σος είχε να επιδείξει τότε τρία ακμάζοντα πνευματικά κέντρα: Την Δημητσάνα Αρκαδίας, τα Τρίκαλα Κορινθίας και τη ΡΑΧΩΒΑ ΦΕΛΛΟΗΣ...

Ο περιηγητής προχωρώντας και περιγράφοντας τα κέντρα της Κορινθίας φθάνει στην Αιγείρα και συνεχίζει να ανηφορίζει προς τη Ράχωβα περιγράφοντας τα ενδιάμεσα χωριά. Αναφέρει "Βλοβοκά, Αρφαρά, Σελιάνα, Σινεβρό, Βελλά, άνωθεν δε ταύτης.... (κάποια δυσα¬νάγνωστη λέξη, ίσως πρωτεύουσα) κείται η ποτέ ΠΕΛΛΗΝΗ ΚΩΜΗ η τα νυν Αράχοβα καλουμένη, η ιδίως και κατ' αυτό εμή Γλυκυτάτη Πατρίς (ήταν και αυτός, ο περιηγητής, Ραχωβίτης): Συνεχίζοντας ο συγγραφέας αναφέρεται στις δέκα γειτονιές-γενεές της Ράχωβας (Σταυριά-νικα, Σκαρπετάνικα, Ρουπιάνικα, Κιντιάνικα,Μαλτεζιάνικα, Ταξιαρχά-νικα,Ισπανιάνικα, Δραγατιάνικα (?) Πλασσαριάνικα και "εν τω Κάτω χωρίω τα Βαριάνικα").

Ο συγγραφέας σ' ένα σημείο αναφοράς του στους επώνυμους της Ραχωβίτικης οικογένειας Γαλάνη, αφού αναφέρει τους Παρθένιον Αρχιερέα-Πρόεδρο Παλαιών Πατρών, Αθανάσιον Επίσκοπον Κερνίτσας και Καλαβρύτων,φθάνει στους αδελφούς Παρθενίου και Κανέλλον, για τους οποίους αναφέρει ιδιαίτερα: "Παρθένιος και Κανέλλος, οι αυ-τάδελφοι, Αριστοτελικοί και Πλατωνικοί, φιλόσοφοι της εις άκρον σοφίας εληλακότες... επαιθεύθησαν την Γραμματικήν τέχνην, την ρητορικήν,ποιητικήν και άπαντα τα φιλοσοφικά τε και μαθηματικά μαθήματα και την Θεολογίαν ... κακείθεν εν τη κατά την Πελοπόννησον Τριπολιτσά τη πόλει υποστρέψαντες ανήγειρον εκ βάθρων δι'εξόδων ... αυτών,σχολείον Ελληνικών, εν ω εδίδασκον τοις μαθηταίς ου μόνον την Γραμματικήν,Φιλοσοφίαν τε και Θεολογίαν Τούτων ούτως εχόντων, απήλθεν ο Κανέλλος εις το Πατάβιον (πάδοβα ίσως) και εις άκρον γυμνασθείς την τε Λατινικήν,Ιταλικήν και Γαλλικήν διάλεκτον άπασαν την των νεωτέρων φιλοσοφίαν τε και την Ιατρικήν και Βοτανικήν. Δεν ησύχασε μέχρι τούδε ο Κανέλλος αλλά και τη Αραβικήν, Περσικήν τε και Τουρκικήν διάλεκτον εντελώς επαιδεύθη, και άπαντα σφαιρικά και Γεωγραφικούς πίνακας… και συνέγραψε και βιβλία διάφορα άτινα δια το άωρον του θανάτου αυτού ανέκδοτα έμειναν,μετά δε τον θάνατον αυτού ο Παρθένιος μείνας μόνος,πλέον τον πρότερον ηγωνίζατο..τοσούτον δε διάσημος εγένετο ώστε ο... Σαμουήλ Πατριάρχης Κων/λεως μετεκαλέσατο αυτόν,όστις εξεπλάγει και εθαύμασε. Μετά....υπέστρεψε εις το πολυπόθητον αυτού λύκειον....,ένθα... βιβλιοθήκας εκ πολλών δια διαφόρων διαλέκτων βιβλίων,των πλείω χειρογράφων.... ωργάνωσε και... ακριβών Γεωγραφικών Πινάκων. Ενέγραψε δε και βιβλία διάφορα,φιλολογικά και ιστορικά....

Το σχολείο αυτό με όλα τα ανέκδοτα χειρόγραφα και τους πίνακες κατεστράφει ολοσχερώς από τους Τούρκους (Ωρλωφικά),ο δε Παρθένιος που κατέφυγε στην Ζάκυνθο εφονεύθει…

...Αναφέραμε τους πέντε Πατριάρχες (Γερμανός, Χρύσανθος, Σοφρώ-νιος, Δοσίθεος, Θεοφάνης),που οι βιογραφίες τους περιλαμβάνονται στην Επετηρίδα Καλαβρύτων του 1974, που μας προμήθευσε ο Ραχω-βίτης κ. Αλέξης Πετρόπουλος.

… Αλλά μη βιασθείς να φθάσεις. Σαν βγεις πάνω στα υψώματα σταμάτησε κάπου. Σβήσε τη μηχανή. Άφησε το βλέμμα σου να πλανηθεί στην απεραντοσύνη του ορίζοντα. Πάρε μια βαθειά εισπνοή. Γέμισε τα στήθη σου με το μυρωμένο από έλατο, θυμάρι και αγριολούλουδα των Ραχόβουνων, αγέρι. Κλείσε τα μάτια σου. Αφουγκράσου την απόλυ¬τη σιωπή. Σταμάτα το χρόνο. Νοιώσε την έκσταση της στιγμής. Ζήσε τη φυγή σου. Κλείσε την αιωνιότητα σ'αυτά τα δευτερόλεπτα

Συγχώρα μας φίλε Πατριώτη την κάποια των τελευταίων γραμμών λυρική έξαρση, που οι παιδικές αναμνήσεις και η έντονη νοσταλγία υπαγόρευσαν. Θα αρκούσε όμως για να μας δικαιολογήσεις, μία και μόνη σου στη Ράχωβα διανυκτέρευση, ένας και μόνος σου νυκτερινός ύπνος που θα άρχιζε γαλήνιος με το θεϊκό νανούρισμα τ'αηδονιού, και θα ετελείωνε ανάλαφρος με το καλλικέλαδο εγερτήριο της πέρ¬δικας.

Φίλε συμπατριώτη, η Ράχωβα σε καλεί, η Εξοχή σε περιμένει".

Αθήνα 2-12-1992
Ο ΠΡΟΕΔΡΟΣ
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΜΑΝΩΛΟΠΟΥΛΟΣ

Επ' ονόματι του Αγίου Νικολάου υπάρχει ναός, του οποίου η αγιογράφηση έγινε "δι' εξόδοις... του Μακαριωτάτου κυρ Δοσίθεου" στην Ράχωβα...

Από το 1995 έψαχνε ο Βασ. Κολοκυθάς να βρει την πατρίδα του Δοσίθεου Β' σε μια Ράχωβα στην Πελοπόνησσο. Υπήρχαν περισσότερες από μια. Το 1997 βρήκε αυτή που γύρευε και να πως περιγράφει την επίσκεψή του:

Μαθητής ακόμη στην Πατριαρχική σχολή των Ιεροσολύμων στο Ισραήλ είχα τον πόθο να γνωρίσω κάθε τι που να είχε σχέση με την ζωή, την δράση και τους αγώνες του Πατριάρχη Ιεροσολύμων Δοσιθέου του Β'. Τον πόθο μου αυτόν τον εξέφρασα στον τότε πνευματικό μου, πατέρα Αρίσταρχο (νυν Αρχιεπίσκοπο Κωνσταντίνης) ζητώντας του συνάμα να μου εμπλουτίσει τις γνώσεις που είχα μέχρι τότε με όσα περισσότερα στοιχεία υπάρχουν σχετικά με τον ιεράρχη. Ο ακούραστος, λοιπόν αυτός εργάτης της σοφίας, με εισήγαγε στην Πατριαρχική βιβλιοθήκη και ποδηγετώντας με, με άφηνε να εντρυφώ στα μυστήρια της μάθησης, προσθέτοντάς μου γνώσεις γύρο από τον αρχικό μου πόθο. Είναι δύσκολο κάποιος ερευνητής να περιγράψει την χαρά που αισθάνεται την στιγμή που ανακαλύπτει το αντικείμενο της αναζήτησής του. Γι' αυτόν τον λόγο δεν μπορώ να σας αποδώσω το συναίσθημα που με κατέλαβε όταν διάβασα πως υπάρχει «κάτι» εκκλησιαστικό γύρο από τον ιερό Δοσίθεο στην πατρίδα του, την «Εξοχή» της Αχαίας. Δεν άργησα να μάθω πως έπ' ονόματι του Αγ. Νικολάου υπάρχει ναός, του οποίου η αγιογράφηση έγινε «δι εξόδου... του Μακαριωτάτου κυρ Δοσιθέου» στην Ράχωβα της επαρχίας Κορίνθου. Αποτυπώνοντας καλά αυτά τα «νέα» για εμένα στοιχεία άρχισα να ψάχνω ακόμη και όταν, ερχόμενος για σπουδές την Αθήνα, εγκαταστάθηκα στην Ελλάδα. Πράγματι έμαθα πώς η ονομασία του οικισμού «Ράχωβα» έχει δώσει την θέση της στην «Εξοχή» και πως η επαρχία Κορίνθου, η οποία διοικούσε τότε την περιοχή υποχώρησε υπέρ της Αχαΐας.
Μια ανοιξιάτικη μέρα, λοιπόν παίρνω για συνοδοιπόρο μου τον ομαίμονά μου και πατέρα και ακολουθώντας έναν χάρτη, αρχίσαμε να ψάχνουμε σαν προσκυνητές τα «Ιεροσόλυμα» της Ελλάδας (όπως θεωρούσαμε) τον χώρο τον οποίο κατάφερε να μετατρέψει ο Πατριάρχης σε ιεροσολυμίτικο κονάκι. Στο αντίκρισμα της εισόδου του ναΐσκου κάτι άλλο συνέβη. Ο τόπος άρχισε να μυρίζει Ιεροσόλυμα, τα αυτιά να ακούνε τις επιβλητικές καμπάνες του Ναού της Αναστάσεως στα Ιεροσόλυμα, κάθε βήμα να αισθάνεται ότι πατάει σε Αγια χώματα. Το θαύμα είχε συντελεσθεί. Κατάφερε με την

επιβλητικότητα της ζωής του να σφραγίσει την τοποθεσία όλη με την σφραγίδα των Αγίων Τόπων. Μπαίνοντας στο εσωτερικό του ναίσκου δεν χόρταινα να κοιτάζω ξανά και ξανά το όνομά του στην αναθηματική επιγραφή που είναι πάνω από την μία και μόνη είσοδο.

Τα βιβλία γράφουν πως ο αγιογράφος της εκκλησίας αγιογραφώντας την εικόνα του Χριστού στο κτιστό τέμπλο, είχε στην μνήμη του τον Άγιο Πατριάρχη και προσπαθούσε να μιμηθεί τον Χριστό με τον άνθρωπο που τότε ήταν όντως «εις τύπον και τόπον Χριστού».

Για εμάς τους χριστιανούς ποτέ δεν τελειώνει έτσι απλά ένα προσκύνημα. Το προσκύνημα πάντα συνοδεύεται με μία λειτουργική πράξη, η οποία θα γίνει και το επισφράγισμα της «ιεράς» πορείας, ώστε να αποδοθεί η πρέπουσα δόξα στον δημιουργό τών όλων. Άιντε όμως που ο οικισμός ζωντανεύει μόνο τα καλοκαίρια και την περίοδο που πήγαμε ούτε παπάς δεν υπήρχε; Τι να κάνουμε όμως; Το καλοκαίρι πλησίαζε. Ρωτώντας, βρήκαμε το τηλέφωνο του ιερέα και με την πρώτη ευκαιρία πάλι βρεθήκαμε στην «Ράχωβα» όχι όμως μόνοι μας, αλλά με αρκετούς γνωστούς και φίλους, για να λειτουργηθούμε στην πατρίδα του Πατριάρχη Ιεροσολύμων Δοσιθέου Σκαρπέτη, το γένος Νοταρά. Μετά το πέρας της λειτουργίας ήπιαμε όλοι μαζί τον παραδοσιακό καφέ στο μοναδικό καφενείο της πλατείας του χωριού, ακούγοντας παράλληλα λίγα λόγια για την ζωή του μεγάλου ιεράρχη. Τότε ήταν που με μεγάλη χαρά άκουσα για την ύπαρξη εξωραϊστικού συλλόγου ο οποίος έχει έντονο ενδιαφέρον για την διατήρηση του ιερού χώρου.

Βασίλειος Κολοκυθάς Αρχιτέκτων μηχανικός Ε.Μ.Π.

Σχολή Ραχώβης των 120-130 μαθητών στους πρόποδες της Σκαλίτσας ίδρυσε και συντήρησε ο Ανδρούτσος Σπανός

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΕΙΑ
Ο ΚΥΒΕΡΝΗΤΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ
ΠΡΟΣ ΤΟΝ κ. ΑΝΔΡΟΥΤΣΟ ΣΠΑΝΟΝ

'Έγνωμεν εκ της προς ημάς αναφοράς τον ένθερμον ζήλον που δια τον φωτισμόν των συμπολιτών σου, χάριν των οποίων δαπανήσας εξ ιδίων εις οικοδομή, προσφέρεις εις κληροδοσίαν παντοτινήν και αυτά λείψανα της περιουσίας σου. Δια να σου δείξωμεν, καλέ και αγαθέ γέρον, πόσον αποδεχόμεθα τηνγενναίαν ταύτην πράξιν σου, εκπληρούμεν προθύμως την αίτησήν σου αναλαμβάνοντες πρόνοιαν των καταστημάτων τούτων. Πληθυνθείης εν γήρει πίονι ευπαθών, καλέ και αγαθέ γέρον, και πολλούς έχεις μιμητές των αγαθών πράξεων'.

Εν Ναυπλίω την 25ην Ιανουαρίου 1830

Ι.Α. Καποδίστριας