Καταστατικό του συλλόγου 'Προφήτης Ηλίας'

Ο σύλλογος έγινε για να μπορούν, όσοι το επιθυμούν, να συναντούνται για να αποφασίζουν και να εργάζονται για να δημιουργήσουν ευκαιρίες για συμβολικές κινήσεις επανόρθωσης. Για να συμβάλουμε και εμείς στον τόπο που μας έδωσε όσα έχουμε.

Ο Ισοκράτης στο έργο του 'Περί Ανταποδόσεως' (στ. 254)μας είπε: 'Επειδή δε εις ημάς εμφύτως υπάρχει το να πείθωμεν αλλήλους, και να διευκρινίζωμεν μεταξύ μας εκείνα τα οποία επιθυμούμε, όχι μόνον απηλλάγημεν από το να ζούμε ως θηρία, αλλά αφού συνήλθομεν επί το αυτό, ιδρύσαμε πόλεις και νόμους εθέσαμεν και τέχνας επινοήσαμεν και σχεδόν εις όλα, όσα δια της ικανότητάς μας μετά τέχνης έχουν κατασκευασθεί, ο έναρθρος λόγος είναι εκείνος, ο οποίος συνειργάσθη με ημάς εις την κατασκευήν των'

Το 1992 ίδρυσαν οι Αραχωβίτες τον σύλλογο του πολιτισμού τους με το όνομα ‘Προφήτης Ηλίας’ για να βρουν τρόπους να καταλάβουν αυτά που δεν γνώριζαν.

O πρώτος πρόεδρος του συλλόγου έστειλε ένα συγκινητικό κάλεσμα σε όλους τους συμπατριώτες. Μας καλούσε να προσπαθήσουμε να καταλάβουμε την ιστορία μας για να αντισταθούμε στην λήθη της που έρχεται όταν σκορπίζονται οι κάτοικοι ενός τόπου. Επίσης μας καλούσε να επισκεφθούμε την παιδική μας ηλικία. Μας υποσχέθηκε μια αισθητική στιγμή όπου η φαντασίωσή μας θα εύρισκε το αντικείμενό της, μια αίσθηση, την ηχώ μιας αίσθησης που είχαμε παιδιά, θα την εξόρυττε από τα νοήματα όπου είναι παγιδευμένη σε επαναλήψεις-κακοφωνίες της καθημερινής ζωής. Μας καλούσε να ανακτήσουμε την χαμένη αίσθηση σε μια μαγική στιγμή που καταργεί τον χρόνο. Σαν να είναι τώρα... Είναι, όπως λέει ο Οδυσέας Ελύτης (Η Μαγεία του Παπαδιαμάντη, Γνώση, Αθήνα 1986)... 'Μια μηχανή με την παλιά σημασία, που, με κάθε κίνηση προς τα πίσω, ξεγράφει την ιστορία, και με κάθε κίνηση προς τα εμπρός, διανοίγει μια παρθένο οδό'. Έτσι θα βάλουμε στο παρελθόν τα φαντάσματα που μας κατατρέχουν, θα βάλουμε τις μνήμες στο παρελθόντα χρόνο, και θα τις κάνουμε αναμνήσεις. Αλλιώς θα περιφερόμαστε εμείς σαν φαντάσματα, άδειοι, χωρίς αισθήσεις και ζωντάνια, όπως είπε ο Απόστολος Παύλος... 'αγάπην δε μη έχω, γέγονο χαλκός ήχων και κύμβαλον αλαλάζον'. Αντί να επαναλαμβάνουμε το παρελθόν χωρίς να το καταλαβαίνουμε, σαν να είναι ακόμα παρόν, το επι-σκεπτόμαστε, το θέτουμε εκεί όπου ανήκει, στην ιστορία, και διαφυλάττουμε τις αναμνήσεις σαν κληρονομιά. Σταχυολογούμε εδώ μερικά αποσπάσματα από το γράμμα του.

"Φίλε Συμπατριώτη, …όπου κι αν βρίσκεσαι…, εκεί που η ζωή σου όρισε κατοικία και κέντρο δράσης σου, ενώ ταυτόχρονα, άμεσα ή απώτερα, έλκεις τη καταγωγή σου από τη Ράχωβα Αχαΐας, τώρα επονομαζόμενη Εξοχή σε σένα στέλνουμε ειλικρινή πατριωτικό χαιρετισμό… Σε κάποια στιγμή, τον παρελθόντα χρόνο, μερικοί νοσταλγοί της Γενέτειρας μαζευτήκαμε και αποφασίσαμε να δημιουργήσουμε ένα Σύλλογο που να "ξαναθυμηθεί" την ξεχασμένη Ράχωβα. Να "αναστήσει" από τα ερείπια την κάποτε ανθούσα κωμόπολη των 400 οικογενειών και των τριών ενοριών και να ζωντανέψει μνήμες από το Ε Ν Δ Ο Ξ Ο παρελθόν της….

Είναι γνωστό το -γενικό άλλωστε- φαινόμενο της προοδευτικής εγκατάλειψης και ερήμωσης των ορεινών χωριών και κέντρων και η εγκατάσταση των πληθυσμών στους κάμπους και στα παράλια με τα εύφορα εδάφη και το ήπιο κλίμα. Έτσι στο πέρασμα του χρόνου, μετά την αποτίναξη του τουρκικού ζυγού (που πριν τους υποχρέωνε να ζουν και να αναπτύσσονται μόνον στα ορεινά μέρη) ραχωβίτικες οικογένειες εγκατέλειπαν τη Ράχωβα και εγκαθίσταντο στα παράλια, καθ’ όλο το μήκος της παραλίας από τη Πάτρα μέχρι την Κόρινθο ιδρύοντας ... αποικίες (Ραχωβίτικα, Ελίκη, Καμάρι, Λέχαιον κ.λ.π.).

Όμως η φυγή και εγκατάλειψη αυτή, πέρα από το πάντοτε παρατηρούμενο ποσοστό της αστυφιλίας, ανακόπηκε όταν οι Ραχωβίτες ίδρυσαν την Βαλκουβίνα (σήμερον Άμπελο) με τους αμπελώνες και τους ελαιώνες, δημιουργώντας έτσι διπλοκατοικία (χειμώνα - από Νοέμβριο έως Απρίλιο - στη Βαλκουβίνα, καλοκαίρι -από Απρ-Μάη έως Οκτώβριο στη Ράχωβα), μεταβαίνοντας από τον ένα τόπο στον άλλο για τις ανάγκες των καλλιεργειών τους και δουλεύοντας διπλά με τις διπλές αυτές καλλιέργειες (διπλό θέρο, διπλό τρύγο). Έτσι η Ράχωβα παρέμεινε σπουδαίος σιτοβολώνας, παραγωγός οσπρίων, φρούτων, καρυδιών, κηπευτικών, με σφύζοντα νοικοκυριά, με οικόσιτα αλλά και ελευθέρας βοσκής (στα ονομαστά λιβάδια της)ζώα.

Η κατάσταση όμως αυτή ήλθε και ανατράπηκε στις δεκαετίες '50 και. 60,όταν οι Ραχωβίτες αξιοποιώντας με ποτιστικά και δενδροκαλλιέργειες τις καμπίσιες περιουσίες τους, διαπιστώνοντας την αντιοικονομική εμμονή τους στις ασχολίες τους στο βουνό, και διαβλέποντας το τουριστικό ρεύμα για τις παραλίες, επώλησαν τα νοικοκυριά τους (σπίτια και κτήματα) και έτσι εγκαταστάθηκαν μόνιμα στην Άμπελο, περιορίσαντες ταυτόχρονα και την οικονομική τους δραστηριότητα στα παράλια (μερικοί Ραχωβίτες διατήρησαν τα σπιτικά τους, αλλά και αυτοί εξαντλούν τις επαγγελματικές τους ασχολίες στην Άμπελο) … Μ' αυτό τον τρόπο λοιπόν … τα σπίτια αυτά ερήμωσαν, οι καλλιέργειες σταμάτησαν και το χωριό εγκαταλείφθηκε.

Έτσι λοιπόν -μ'αυτή την κατάσταση δεδομένη- το να θέλουν κάποιοι να αναστήσουν ένα πεθαμένο όνειρο, πηγαίνοντας αντίθετα στο ρεύμα της εξέλιξης φαντάζουν αθεράπευτα ρομαντικοί Δον Κιχώτες, σαν άλλοι Ιουλιανοί παραβάτες που θέλουν να αναβιώσουν το παρελθόν, καταδικασμένο από αυτή την εξέλιξη… Και άρκεσε μια επίσκεψη, ένα ολιγόωρο προσκύνημα στη Ράχωβα να τους πείσει να ιδρύσουν το Σωματείο..... (ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΤΩΝ ΑΠΑΝΤΑΧΟΥ ΕΞΟΧΙΤΩΝ(ΡΑΧΩΒΙΤΟΝ) "Ο ΠΡΟΦΗΤΗΣ ΗΛΙΑΣ").

…Η εικόνα του χωριού δεν ολοκληρώνεται και η ταυτότητά του δεν καθορίζεται πλήρως, εάν δεν αναφερθούμε και στην άλλη του πλευρά,την πλευρά της ιστορίας του…. Όλοι έχουμε ακούσει για την "Σχολή Ραχώβης" των 120 - 130 τότε μαθητών, που ίδρυσε στους πρόποδες της "Σκαλίτσας" και με δικά του έξοδα συντήρησε ο Ραχωβίτης … Ανδρούτσος Σπανός το 1830 …

...Όλοι μας συμφωνούμε στην ανάγκη να αναζητήσουμε τα ονόματα των Ραχωβιτών Οπλαρχηγών και λοιπών Αγωνιστών κατά τον ιερόν Αγώνα της Εθνεγερσίας.

...Όλοι … έχουμε κάποιες σκόρπι¬ες πληροφορίες για τους πέντε από τη Ράχωβα καταγομένους Πατριάρχες…. Πρέπει να ανατρέξουμε στις πηγές (ιστορικές - εκκλησιαστικές) για να ανεύρουμε στοιχεία για τη ζωή και τη δράση την εποχή της τουρκοκρατίας των φωτισμένων αυτών θρησκευτικών ηγετών (σημειώνεται ότι την εποχή εκείνη όλοι οι μορφωμένοι, η πνευματική τάξη, περιβαλλόταν το ιερατικό σχήμα, έτσι ώστε ο κλήρος ν' αποτελέσει την κιβωτό της Ορθοδοξίας και του Ελληνισμού…).

Πνευματικοί ογκόλιθοι και θαρραλέου αγωνιστές της ορθόδοξης πί¬στης με ζήλο, αυταπάρνηση και αυτοθυσία - πέρα από τα ποιμαντικά και κοινωνικά τους καθήκοντα - είχαν αποδυθεί στον άνισον αγώνα κατά του Παπισμού για την προάσπιση των Αγίων Τόπων, της Ορθοδοξίας και του Ελληνισμού και έπαιρναν το δρόμο πεζοί ... για να μεταβούν στη Μόσχα και να ζητήσουν οικονομική βοή¬θεια από τον Ορθόδοξο Τσάρο.

Ο παληός ημικατεστραμμένος ναός του Αγίου Νικολάου (που ίδρυσε το 1706 ο Δοσίθεος Β', Πατριάρχης ιεροσολύμων) με τις ... τοιχογραφίες μας καλεί χωρίς χρονοτριβή να περισώσουμε ότι έχει απομείνει.

....Ένα φωτοτυπημένο χειρόγραφο, που κατά υπολογισμούς πρέπει να έχει γραφεί από κάποιον άγνωστο περιηγητή γύρω στα 1780 μας παρέχει μερικές πληροφορίες. Το φωτοτυπημένο αυτό χειρόγραφο έφθασε σε μας από τους κληρονόμους του Ανδρέα Βαρή (Ελίκη) δια χειρός κ. Κων/νου Σ. Σταυροπούλου (σημειώνεται ότι, πανομοιότυπο φωτοαντίγραφο μας απέστειλε και ο συμπατριώτης κ. Παναγιώτης Πλασσαράς από το Καμάρι Κορινθίας, ο ίδιος δε ο κ. Παν. Πλασσαράς με προθυμία μας απέστειλε και ένα τρισέλιδο αυτοβιογραφικό σημείωμα του Ραχωβίτη Αρχιεπισκόπου Άρτας Γενναδίου Παναγιωτόπουλου ή Παπαν-δρικόπουλου).

Ο άγνωστος ταξιδευτής, που περιγράφει όπως φαίνεται τα ταξί¬δια του στην Ευρώπη, έρχεται στην Ελλάδα, φθάνει στον Ισθμό και, περνώντας για την Πελοπόννησο κάνει από την αρχή μια γενική ανα¬φορά για το Μωρηά σημειώνοντας ότι παρά τα Ορλωφικά η Πελοπόννη¬σος είχε να επιδείξει τότε τρία ακμάζοντα πνευματικά κέντρα: Την Δημητσάνα Αρκαδίας, τα Τρίκαλα Κορινθίας και τη ΡΑΧΩΒΑ ΦΕΛΛΟΗΣ...

Ο περιηγητής προχωρώντας και περιγράφοντας τα κέντρα της Κορινθίας φθάνει στην Αιγείρα και συνεχίζει να ανηφορίζει προς τη Ράχωβα περιγράφοντας τα ενδιάμεσα χωριά. Αναφέρει "Βλοβοκά, Αρφαρά, Σελιάνα, Σινεβρό, Βελλά, άνωθεν δε ταύτης.... (κάποια δυσα¬νάγνωστη λέξη, ίσως πρωτεύουσα) κείται η ποτέ ΠΕΛΛΗΝΗ ΚΩΜΗ η τα νυν Αράχοβα καλουμένη, η ιδίως και κατ' αυτό εμή Γλυκυτάτη Πατρίς (ήταν και αυτός, ο περιηγητής, Ραχωβίτης): Συνεχίζοντας ο συγγραφέας αναφέρεται στις δέκα γειτονιές-γενεές της Ράχωβας (Σταυριά-νικα, Σκαρπετάνικα, Ρουπιάνικα, Κιντιάνικα,Μαλτεζιάνικα, Ταξιαρχά-νικα,Ισπανιάνικα, Δραγατιάνικα (?) Πλασσαριάνικα και "εν τω Κάτω χωρίω τα Βαριάνικα").

Ο συγγραφέας σ' ένα σημείο αναφοράς του στους επώνυμους της Ραχωβίτικης οικογένειας Γαλάνη, αφού αναφέρει τους Παρθένιον Αρχιερέα-Πρόεδρο Παλαιών Πατρών, Αθανάσιον Επίσκοπον Κερνίτσας και Καλαβρύτων,φθάνει στους αδελφούς Παρθενίου και Κανέλλον, για τους οποίους αναφέρει ιδιαίτερα: "Παρθένιος και Κανέλλος, οι αυ-τάδελφοι, Αριστοτελικοί και Πλατωνικοί, φιλόσοφοι της εις άκρον σοφίας εληλακότες... επαιθεύθησαν την Γραμματικήν τέχνην, την ρητορικήν,ποιητικήν και άπαντα τα φιλοσοφικά τε και μαθηματικά μαθήματα και την Θεολογίαν ... κακείθεν εν τη κατά την Πελοπόννησον Τριπολιτσά τη πόλει υποστρέψαντες ανήγειρον εκ βάθρων δι'εξόδων ... αυτών,σχολείον Ελληνικών, εν ω εδίδασκον τοις μαθηταίς ου μόνον την Γραμματικήν,Φιλοσοφίαν τε και Θεολογίαν Τούτων ούτως εχόντων, απήλθεν ο Κανέλλος εις το Πατάβιον (πάδοβα ίσως) και εις άκρον γυμνασθείς την τε Λατινικήν,Ιταλικήν και Γαλλικήν διάλεκτον άπασαν την των νεωτέρων φιλοσοφίαν τε και την Ιατρικήν και Βοτανικήν. Δεν ησύχασε μέχρι τούδε ο Κανέλλος αλλά και τη Αραβικήν, Περσικήν τε και Τουρκικήν διάλεκτον εντελώς επαιδεύθη, και άπαντα σφαιρικά και Γεωγραφικούς πίνακας… και συνέγραψε και βιβλία διάφορα άτινα δια το άωρον του θανάτου αυτού ανέκδοτα έμειναν,μετά δε τον θάνατον αυτού ο Παρθένιος μείνας μόνος,πλέον τον πρότερον ηγωνίζατο..τοσούτον δε διάσημος εγένετο ώστε ο... Σαμουήλ Πατριάρχης Κων/λεως μετεκαλέσατο αυτόν,όστις εξεπλάγει και εθαύμασε. Μετά....υπέστρεψε εις το πολυπόθητον αυτού λύκειον....,ένθα... βιβλιοθήκας εκ πολλών δια διαφόρων διαλέκτων βιβλίων,των πλείω χειρογράφων.... ωργάνωσε και... ακριβών Γεωγραφικών Πινάκων. Ενέγραψε δε και βιβλία διάφορα,φιλολογικά και ιστορικά....

Το σχολείο αυτό με όλα τα ανέκδοτα χειρόγραφα και τους πίνακες κατεστράφει ολοσχερώς από τους Τούρκους (Ωρλωφικά),ο δε Παρθένιος που κατέφυγε στην Ζάκυνθο εφονεύθει…

...Αναφέραμε τους πέντε Πατριάρχες (Γερμανός, Χρύσανθος, Σοφρώ-νιος, Δοσίθεος, Θεοφάνης),που οι βιογραφίες τους περιλαμβάνονται στην Επετηρίδα Καλαβρύτων του 1974, που μας προμήθευσε ο Ραχω-βίτης κ. Αλέξης Πετρόπουλος.

… Αλλά μη βιασθείς να φθάσεις. Σαν βγεις πάνω στα υψώματα σταμάτησε κάπου. Σβήσε τη μηχανή. Άφησε το βλέμμα σου να πλανηθεί στην απεραντοσύνη του ορίζοντα. Πάρε μια βαθειά εισπνοή. Γέμισε τα στήθη σου με το μυρωμένο από έλατο, θυμάρι και αγριολούλουδα των Ραχόβουνων, αγέρι. Κλείσε τα μάτια σου. Αφουγκράσου την απόλυ¬τη σιωπή. Σταμάτα το χρόνο. Νοιώσε την έκσταση της στιγμής. Ζήσε τη φυγή σου. Κλείσε την αιωνιότητα σ'αυτά τα δευτερόλεπτα

Συγχώρα μας φίλε Πατριώτη την κάποια των τελευταίων γραμμών λυρική έξαρση, που οι παιδικές αναμνήσεις και η έντονη νοσταλγία υπαγόρευσαν. Θα αρκούσε όμως για να μας δικαιολογήσεις, μία και μόνη σου στη Ράχωβα διανυκτέρευση, ένας και μόνος σου νυκτερινός ύπνος που θα άρχιζε γαλήνιος με το θεϊκό νανούρισμα τ'αηδονιού, και θα ετελείωνε ανάλαφρος με το καλλικέλαδο εγερτήριο της πέρ¬δικας.

Φίλε συμπατριώτη, η Ράχωβα σε καλεί, η Εξοχή σε περιμένει".

Αθήνα 2-12-1992
Ο ΠΡΟΕΔΡΟΣ
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΜΑΝΩΛΟΠΟΥΛΟΣ

Επ' ονόματι του Αγίου Νικολάου υπάρχει ναός, του οποίου η αγιογράφηση έγινε "δι' εξόδοις... του Μακαριωτάτου κυρ Δοσίθεου" στην Ράχωβα...

Από το 1995 έψαχνε ο Βασ. Κολοκυθάς να βρει την πατρίδα του Δοσίθεου Β' σε μια Ράχωβα στην Πελοπόνησσο. Υπήρχαν περισσότερες από μια. Το 1997 βρήκε αυτή που γύρευε και να πως περιγράφει την επίσκεψή του:

Μαθητής ακόμη στην Πατριαρχική σχολή των Ιεροσολύμων στο Ισραήλ είχα τον πόθο να γνωρίσω κάθε τι που να είχε σχέση με την ζωή, την δράση και τους αγώνες του Πατριάρχη Ιεροσολύμων Δοσιθέου του Β'. Τον πόθο μου αυτόν τον εξέφρασα στον τότε πνευματικό μου, πατέρα Αρίσταρχο (νυν Αρχιεπίσκοπο Κωνσταντίνης) ζητώντας του συνάμα να μου εμπλουτίσει τις γνώσεις που είχα μέχρι τότε με όσα περισσότερα στοιχεία υπάρχουν σχετικά με τον ιεράρχη. Ο ακούραστος, λοιπόν αυτός εργάτης της σοφίας, με εισήγαγε στην Πατριαρχική βιβλιοθήκη και ποδηγετώντας με, με άφηνε να εντρυφώ στα μυστήρια της μάθησης, προσθέτοντάς μου γνώσεις γύρο από τον αρχικό μου πόθο. Είναι δύσκολο κάποιος ερευνητής να περιγράψει την χαρά που αισθάνεται την στιγμή που ανακαλύπτει το αντικείμενο της αναζήτησής του. Γι' αυτόν τον λόγο δεν μπορώ να σας αποδώσω το συναίσθημα που με κατέλαβε όταν διάβασα πως υπάρχει «κάτι» εκκλησιαστικό γύρο από τον ιερό Δοσίθεο στην πατρίδα του, την «Εξοχή» της Αχαίας. Δεν άργησα να μάθω πως έπ' ονόματι του Αγ. Νικολάου υπάρχει ναός, του οποίου η αγιογράφηση έγινε «δι εξόδου... του Μακαριωτάτου κυρ Δοσιθέου» στην Ράχωβα της επαρχίας Κορίνθου. Αποτυπώνοντας καλά αυτά τα «νέα» για εμένα στοιχεία άρχισα να ψάχνω ακόμη και όταν, ερχόμενος για σπουδές την Αθήνα, εγκαταστάθηκα στην Ελλάδα. Πράγματι έμαθα πώς η ονομασία του οικισμού «Ράχωβα» έχει δώσει την θέση της στην «Εξοχή» και πως η επαρχία Κορίνθου, η οποία διοικούσε τότε την περιοχή υποχώρησε υπέρ της Αχαΐας.
Μια ανοιξιάτικη μέρα, λοιπόν παίρνω για συνοδοιπόρο μου τον ομαίμονά μου και πατέρα και ακολουθώντας έναν χάρτη, αρχίσαμε να ψάχνουμε σαν προσκυνητές τα «Ιεροσόλυμα» της Ελλάδας (όπως θεωρούσαμε) τον χώρο τον οποίο κατάφερε να μετατρέψει ο Πατριάρχης σε ιεροσολυμίτικο κονάκι. Στο αντίκρισμα της εισόδου του ναΐσκου κάτι άλλο συνέβη. Ο τόπος άρχισε να μυρίζει Ιεροσόλυμα, τα αυτιά να ακούνε τις επιβλητικές καμπάνες του Ναού της Αναστάσεως στα Ιεροσόλυμα, κάθε βήμα να αισθάνεται ότι πατάει σε Αγια χώματα. Το θαύμα είχε συντελεσθεί. Κατάφερε με την

επιβλητικότητα της ζωής του να σφραγίσει την τοποθεσία όλη με την σφραγίδα των Αγίων Τόπων. Μπαίνοντας στο εσωτερικό του ναίσκου δεν χόρταινα να κοιτάζω ξανά και ξανά το όνομά του στην αναθηματική επιγραφή που είναι πάνω από την μία και μόνη είσοδο.

Τα βιβλία γράφουν πως ο αγιογράφος της εκκλησίας αγιογραφώντας την εικόνα του Χριστού στο κτιστό τέμπλο, είχε στην μνήμη του τον Άγιο Πατριάρχη και προσπαθούσε να μιμηθεί τον Χριστό με τον άνθρωπο που τότε ήταν όντως «εις τύπον και τόπον Χριστού».

Για εμάς τους χριστιανούς ποτέ δεν τελειώνει έτσι απλά ένα προσκύνημα. Το προσκύνημα πάντα συνοδεύεται με μία λειτουργική πράξη, η οποία θα γίνει και το επισφράγισμα της «ιεράς» πορείας, ώστε να αποδοθεί η πρέπουσα δόξα στον δημιουργό τών όλων. Άιντε όμως που ο οικισμός ζωντανεύει μόνο τα καλοκαίρια και την περίοδο που πήγαμε ούτε παπάς δεν υπήρχε; Τι να κάνουμε όμως; Το καλοκαίρι πλησίαζε. Ρωτώντας, βρήκαμε το τηλέφωνο του ιερέα και με την πρώτη ευκαιρία πάλι βρεθήκαμε στην «Ράχωβα» όχι όμως μόνοι μας, αλλά με αρκετούς γνωστούς και φίλους, για να λειτουργηθούμε στην πατρίδα του Πατριάρχη Ιεροσολύμων Δοσιθέου Σκαρπέτη, το γένος Νοταρά. Μετά το πέρας της λειτουργίας ήπιαμε όλοι μαζί τον παραδοσιακό καφέ στο μοναδικό καφενείο της πλατείας του χωριού, ακούγοντας παράλληλα λίγα λόγια για την ζωή του μεγάλου ιεράρχη. Τότε ήταν που με μεγάλη χαρά άκουσα για την ύπαρξη εξωραϊστικού συλλόγου ο οποίος έχει έντονο ενδιαφέρον για την διατήρηση του ιερού χώρου.

Βασίλειος Κολοκυθάς Αρχιτέκτων μηχανικός Ε.Μ.Π.

Σχολή Ραχώβης των 120-130 μαθητών στους πρόποδες της Σκαλίτσας ίδρυσε και συντήρησε ο Ανδρούτσος Σπανός

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΕΙΑ
Ο ΚΥΒΕΡΝΗΤΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ
ΠΡΟΣ ΤΟΝ κ. ΑΝΔΡΟΥΤΣΟ ΣΠΑΝΟΝ

'Έγνωμεν εκ της προς ημάς αναφοράς τον ένθερμον ζήλον που δια τον φωτισμόν των συμπολιτών σου, χάριν των οποίων δαπανήσας εξ ιδίων εις οικοδομή, προσφέρεις εις κληροδοσίαν παντοτινήν και αυτά λείψανα της περιουσίας σου. Δια να σου δείξωμεν, καλέ και αγαθέ γέρον, πόσον αποδεχόμεθα τηνγενναίαν ταύτην πράξιν σου, εκπληρούμεν προθύμως την αίτησήν σου αναλαμβάνοντες πρόνοιαν των καταστημάτων τούτων. Πληθυνθείης εν γήρει πίονι ευπαθών, καλέ και αγαθέ γέρον, και πολλούς έχεις μιμητές των αγαθών πράξεων'.

Εν Ναυπλίω την 25ην Ιανουαρίου 1830

Ι.Α. Καποδίστριας

Μια σταλιά φαίνεται η Εξοχή από ψηλά.

Όπως φαίνεται στην φωτογραφία από τον δορυφόρο, δεν το πιστεύει κανείς ότι άπειρες ιστορίες, χιλιάδων ανθρώπων εκαντοτάδες χρόνια τώρα χώρεσαν σε αυτόν τον τόσο δα τόπο.

Σαν στόχος βομβαρδιστικών μοιάζει.Όταν τα βομβαρδιστικά του ΝΑΤΟ χτυπούσαν την Σερβία ήταν σαν να ακούγαμε ότι βομβαρδίζονταν τα χωριά μας, της Ανατολικής Αιγιαλείας (Βελλά, Βεργουβίτσα, Βλοβοκά, Βερσοβά). Όλα αυτά είναι σλάβικα ονόματα; Ποια είναι η καταγωγή μας; Δεν είμαστε απόγονοι των αρχαίων Ελλήνων; Αυτό είναι για μας το μεγάλυτερο ναρκισσιστικό πλήγμα που δεχτήκαμε μετά από τις ανακαλύψεις που έκαναν ο Δαρβίνος (καταγόμαστε από τα ζώα), ο Κοπέρνικος (η γη μας δεν είναι το κέντρο του κόσμου) και ο Φρόυντ (το μεγαλύτερο μέρος του ψυχισμού είναι ασυνείδητο)!

Εμείς έχουμε μάθει ότι Πέρσες, Ρωμαίοι, Σκύθες, Άβαροι, Σλάβοι, Αλβανοί, Βλάχοι, Φράγκοι, Τούρκοι, Εβραίοι, Άγγλοι, Γάλλοι, Πορτογάλλοι, και πολλοί άλλοι πέρασαν και μερικοί έμειναν και ορισμένοι αναμίχθηκαν με τους Έλληνες και έγινα Έλληνες. Είναι αλήθεια αυτό; Η ιστορία μπορεί να μας πει την αλήθεια;

Yπήρξαν τα κρυφά σχολειά; Έτσι, με αυτή την ρομαντική ιδέα, εμείς μεγαλώσαμε. Ασφαλώς και υπήρξαν δάσκαλοι και βιβλία κατά την περίοδο της κατοχής των τούρκων. Και όμως χωρίς τα κείμενα της παλαιάς και της καινής διαθήκης μεταφρασμένα στα ελληνικά - τα οποία επελέγησαν επειδή ήταν η κυρίαρχη γλώσσα σε πολλά μερη τότε - δεν θα είχαμε την γλώσσα να ελληνιστούμε και εμείς και να μιλάμε σήμερα. Εξ άλλου η γνώση είναι ανατρεπτική και κρυφά πάντα διδάσκεται. Εξ άλλου και ... οι άγγελοι στον παράδεισο μιλούν ελληνικά...(Εγγονόπουλος).

Για να δεις δηλαδή έναν τόπο ανθρώπων από ψηλά χρειάζονται εκτός από τον δορυφόρο της ΝΑΣΑ και τα βλέματα των αγγέλων. Δεν αρκεί η τεχνογνωσία για να ζεις δημιουργικά. Χρειάζεται η γνώση των ελληνικών για να μετέχεις της ελληνικής παιδείας. Χρειάζεται να χαρείς, να λυπηθείς, να χάσεις, να πενθήσεις, να αγαπήσεις, να γιατρευτείς, να ονειρευτείς στα ελληνικά. Για να γνωρίσεις κάτι πρέπει να γίνεις αυτό.

Είναι ανιστορικοί τραυματισμοί οι συνδικαλισμοί με τα ευαγγέλια και τα ελληνικά. Τον τόπο αυτόν τον βομβάρδισαν αυτοί που αποφάσισαν ότι δεν υπήρξε συνέχεια του ελληνικού στοιχείου. Πολλές διαχωριστικές γραμμές, πολλά όρια, βάζουμε γιατί δεν αντέχουμε τις συνέχειες και το άγνωστο που φέρουν.

Η συνέχεια των ελλήνων είναι η γλώσσα τους. Τα ελληνικά ποτέ δεν υπήρξαν νεκρή γλώσσα. Και αυτό δεν έγινε από τύχη. Δεν είναι τυχερή γλώσσα που την μίλησαν οι έλληνες, οι λαοί που κατέκτησε ο Μ. Αλέξανδρος, οι Ρωμαίοι, οι Βυζαντινοί. Εμείς είμαστε τυχεροί που την μιλάμε. Ο Γιοζέφ Νεχαμά (Ιστορία των ισραηλιτών της Σαλονίκης, Βιβλίο Πρώτο, σελ. 29-30, University Studio Press) αναφέρει: ¨Σύμφωνα με το παλαιστινιακό Ταλμούδ τα ελληνικά τιμήθηκαν στην παλαιστίνη για τον ποιητικό τους ρυθμό. Οι ραβίνοι αποφαίνονται ότι είναι αψεγάδιαστα και προσθέτουν ακόμα ότι έχουν περισσότερη χάρη απ' όλα τα ιαφετικά ιδιώματα. Είναι δείγμα καλού ύφους για τους μορφωμένους να συζητούν στα ελληνικά και ιδίως να συντάσσουν μόνο σε αυτή τη γλώσσα κάθε δημόσιο έγγραφο. Τα Ελληνικά γίνονται η μόνη πραγματική γλώσσα όλου του Ισραήλ και διατηρούν αυτό το προνόμιο για πολλούς αιώνες. Το ίδιο συμβαίνει εξάλλου και για την πρωτοεμφανιζόμενη χριστιανική εκκλησία. Η ελληνική γλώσσα κυριαρχεί στις επιτάφιες στήλες, στις κατακόμβες, στα γραπτά των ιεραποστόλων και συχνά ακόμη και στη λειτουργία. Όλες οι εβραϊκές αποικίες των παράκτιων περιοχών της Μεσογείου μιλούν ελληνικά. Οι εβραίοι της Κριμαίας, πριν μιλήσουν ταρταρικά ή ρωσικά, μιλούσαν μόνο ελληνικά. Βρίσκουμε ελληνικές επιγραφές στα σπίτια των Εβαρίων του Καυκάσου από τον πρώτο έως τον τρίτο αιώνα της χριστιανικής περιόδου".

Υπάρχει η Ελλάδα... και αντιστέκεται και επιμένει ... Κι όποιος δεν καταλαβαίνει δεν ξέρει που πατά και που πηγαίνει [Σαββόπουλος].

Η Τριγυνού

Θέμα αγωγής

Την ιδέα να περιηγούμεθα αφηγούμενοι τον τόπο μας κρατώντας ανά χείρας τους ποιητές και στοχαστές μας την οφείλουμε στους Περιηγητές από την εποχή του Παυσανία.

Ο Θανάσης Βαλτινός στο κείμενο που έγραψε σε ένα πανέμορφο Λεύκωμα με φωτογραφίες του Νίκου Δεσύλλα για την Πελοπόννησο (Εικόνες Μύθου και Ιστορίας, Εκδόσεις Σύνολο, Αθήνα 2003) αναφέρει τον Παυσανία: «…Από τις τρεις φυλές που κατοικούν την Πελοπόννησο, οι Αρκάδες και οι Αχαιοί είναι αυτόχθονες. Οι Δωριείς έβγαλαν τους Αχαιούς από τη χώρα τους, οι Αχαιοί όμως δεν εγκατέλειψαν την Πελοπόννησο, αλλά έδιωξαν τους Ίωνες και εγκατάστηθηκαν στην χώρα που πριν λεγόταν Αιγιαλός και τώρα πήρε το όνομά της από τους Αχαιούς αυτούς (Αχαϊα)…».

Ο Θανάσης Βαλτινός συνεχίζει την δική του επί-σκεψη ως εξής: «Η ισχύουσα τώρα διαίρεση της Πελοποννήσου είναι απλώς διοικητική – κατά τα άλλα ελάχιστα διαφέρει από αυτή που αναφέρει ο Παυσανίας… Η Πελοπόννησος έχει έκταση 21.439 τετραγωνικών χιλιομέτρων, κάτι παραπάνω από ένα εκατομμύριο κατοίκους και ακτές συνολικού μήκους 1.379 χιλιομέτρων – της Μάνης συμπεριλαμβανομένης σε αυτά. Με την σημερινή μας τουριστική νοοτροπία μπορούμε εύκολα να εκτιμήσουμε τι σημαίνει τούτο: οργανωμένα camping, χρυσές beaches, luxurious hotels και άλλα παρόμοια. Η δυνατότητα ωστόσο μιας διαφορετικής προσέγγισης είναι πάντα παρούσα».

Μια τέτοια διαφορετική προσέγγιση δίνει ο Οδυσσέας Ελύτης (Ήλιος ο Πρώτος, Ίκαρος, Αθήνα 1968):

Πίνοντας ήλιο κορινθιακό
Διαβάζοντας τα μάρμαρα
Δρασκελίζοντας αμπέλια θάλασσες
Σημαδεύοντας με το καμάκι
Ένα τάμα ψάρι που γλιστρά
Βρήκα τα φύλλα που ο ψαλμός του ήλιου αποστηθίζει
Τη ζωντανή στεριά που ο πόθος χαίρετε
Ν’ ανοίγει
Πίνω νερό κόβω καρπό
Χώνω το χέρι μου στις φυλλωσιές του ανέμου
Οι λεμονιές αρδεύουνε τη γύρη της καλοκαιριάς
Τα πράσινα πουλιά σκίζουν τα όνειρά μου
Φεύγω με μια ματιά
Ματιά πλατειά όπου ο κόσμος ξαναγίνεται
Όμορφος από την αρχή στα μέτρα της καρδιάς

Και ο Θανάσης Βαλτινός μας ρωτά: «Πόσον ήλιο μπορεί να κρατήσει στον φλοιό της μια ρώγα κορινθιακής σταφίδας; Δεν υπάρχει μέτρο, δεν υπάρχει όριο. Μπορεί να κρατήσει τον ήλιο ολόκληρο. Τουλάχιστον τον ήλιο του δικού μας γαλαξία».

Οι ποιητές μας δίνουν εικόνες απίστευτης καθαρότητας σαν τις επιφάνειες ονείρου, σαν τις χειμωνιάτικες φωτογραφίες που τράβηξε και σαν το κείμενο με τα καθαρά Ελληνικά που έγραψε η Ιρίνα (τον Μάρτιο 2007).

Ο Παυσανίας μας έμαθε να περιηγούμεθα έναν τόπο με το να τον αφηγούμεθα. Τα ταξίδια μας είναι επι-σκέψεις, δηλαδή σκέψεις επί της γεωγραφίας και της ιστορίας με ξεναγούς τον Όμηρο, τον Ευριπίδη, τον Αριστοτέλη, κλπ.

Η ιστορία και η ποίηση είναι της ίδιας τάξεως κατά τον Αριστοτέλη. Είναι έρευνα. Έρευνα δεν σημαίνει ότι βρίσκω μια αλήθεια. Σημαίνει ότι ποιώ μορφές, μορφοποιώ τις αντιλήψεις, δίνω σχήματα στις εμπειρίες μου. Για να ανακαλύψουμε κάτι χρειάζεται να μαντεύσουμε, κατά τον Pierce, τον μεγάλο Αμερικανό φιλόσοφο. Χρειάζεται η διαίσθηση.

Το παιχνίδι, η ποίηση και η τέχνη δεν μας φανερώνουν την αλήθεια. Μας σώζουν από την αλήθεια, την υπερβολική πραγματικότητα. Μεσολαβούν ώστε να μη δεχόμαστε γυμνή και τραυματική την πραγματικότητα, αλλά ως μια σκηνή στην οποία δεν παρευρισκόμαστε, μια σκηνή από την οποία απουσιάζουμε και για αυτό αναγκαζόμαστε να την φανταζόμαστε, να φανταζόμαστε τα τεκταινόμενα επί αυτής. Την απόλυτη αλήθεια κανείς δεν την γνωρίζει. Από την άλλη μεριά δεν υπάρχει όριο στην φαντασία.

Ο Εγγονόπουλος στο ποίημά του για τον Μπολιβάρ αποδεικνύει ότι «το να είσαι ‘Ελληνας δεν είναι θέμα καταγωγής αλλά αγωγής». Η μεταφορά του Μπολιβάρ όπου ο ποιητής του λέει σε μια αναπάντεχη στιγμή ‘είσαι ωραίος σαν Έλληνας’ μας θυμίζει ότι η ταυτότητα είναι ένα θέμα ομοίωσης και αφομοίωσης των στοιχείων που επιλέγουμε από τους άλλους να τους μοιάσουμε, να γίνουμε ‘σαν’ αυτούς. Μετά το θέμα είναι να μείνουμε όμοιοι με τον εαυτό μας. Εξαρτιόμαστε από τους γύρω μας για να ορίζουμε ποιοι είμαστε. Η αγωγή κάνει την καταγωγή, όχι το αντίθετο.

Η συμμετοχή μου

Την ιδέα της καταγραφής της ιστορίας ενός μικρού χωριού μου γνώρισε ένας άνθρωπος που συνάντησα σε αυτά τα μέρη. Ονειροπόλος ο ίδιος, μου μίλησε για την παρέα του, που «παίρνει τα βουνά» για να αναπολήσει παλιές εικόνες και να τις ξαναζήσει νοερά στην ιστορική τους πατρίδα, το χωριό Ράχωβα - Εξοχή. Ας με συγχωρέσουν οι σημερινοί χαρτογράφοι, αλλά θα χρησιμοποιώ και τις δυο ονομασίες, καθώς δεν έχω το δικαίωμα να απαρνηθώ την ιστορική του ονομασία λόγω κάποιας διοικητικής απόφασης. Η ιδέα να γραφτεί η ιστορία του χωριού λοιπόν, στην αρχή μου φάνηκε αλλόκοτη ή τουλάχιστον ασυνήθιστη.

Μετά από κάποιες σκέψεις όμως συνειδητοποίησα ότι ακριβώς αυτό το (κάτι) ασυνήθιστο ξεχωρίζει στη ρουτίνα της ζωής και μένει στη μνήμη μας. Και πόσο αλλόκοτο είναι να θέλει κανείς να μάθει την ιστορία του τόπου του? Αντί για οδό και αριθμό να πει εγώ προέρχομαι από κει που ζούσαν πολλές γενιές των ανθρώπων, που γεννήθηκαν, πολέμησαν, ξεχώρισαν, προσέφεραν, αγαπήθηκαν, λατρεύτηκαν και με την διαδρομή τους τίμησαν την ανθρωπότητα, συνέβαλαν στην ανάπτυξη του τόπου και πήραν ξεχωριστή θέση στην ιστορία της χώρας.

Η κοινωνία μας δεν μας «κακομαθαίνει» με τέτοιου είδους εκδηλώσεις πνευματικής αναζήτησης. Λίγοι άνθρωποι τολμούν να αναρωτηθούν. Οι περισσότεροι ήδη έχουν ακούσει τυποποιημένες απαντήσεις, που προσφέρονται σε αφθονία, από εύκολες πηγές, για… μη επιβαρυμένα με εγκεφαλικά κύτταρα κρανία. Ο άνθρωπος που θα αναρωτηθεί θα κοπιάσει να βρει την απάντηση, αλλά θα ταξιδέψει και οι εμπειρίες του, όπως και η άποψη, θα είναι μοναδικές. Ανέκαθεν αναζητούσαν οι άνθρωποι απαντήσεις στα φιλοσοφικά ερωτήματα: «από πού έρχομαι, ποιος είμαι και που πάω». Προσέξτε τη σειρά των ερωτήσεων. Γιατί, περισσότερο πρέπει να ξέρουμε από πού προερχόμαστε; Ας μην εμπλακούμε σε μια τέτοια ερώτηση, που θέλει εκτενή απάντηση. Ας περιοριστούμε και ας αναρωτηθούμε σε τι μπορεί να μας χρησιμεύσει η γνώση της τοπικής ιστορίας, του χωριού ή της πόλης.

Για να αγαπήσεις κάτι πρέπει να το γνωρίσεις. Η ομορφιά της φύσης, οι βραδιές, η νοσταλγία των χρόνων που έχουν περάσει, οι έρωτες, τα δειλινά σε όλο τον κόσμο είναι περίπου όμοια, τι κάνει τον τόπο μου να ξεχωρίζει; Με τι είναι ποτισμένο αυτό το χώμα; Ποιοι ζούσαν; Σε τι ήλπιζαν; Τι έκαναν; Τι επιδίωξαν; Αυτό είναι που κάνει ένα μέρος να ξεχωρίζει από το άλλο και όχι μόνο το γεωγραφικό τοπίο. Στη συνέχεια έρχονται οι ερωτήσεις: Ποιος είμαι; Τίνος απόγονος; Τι κυλάει στο αίμα μου;

Ξεφυλλίζοντας τις σελίδες μιας ιστορικής ανασκόπησης θα δούμε ότι όλα έχουν ξανασυμβεί. Κακουχίες, πόλεμοι, έρωτες, μόχθος, πόνος, νίκες, ήττες. Πριν από πολλά χρόνια οι άνθρωποι ζούσαν ακριβώς όπως εμείς τώρα. Η σύλληψη αυτής της ιδέας προσωπικά με κάνει να ξεκαθαρίζω τις αξίες μου και να θέτω τις προτεραιότητές μου. Να δίνω θέση σε πιο σημαντικά πράγματα.

Όποιος δεν ξέρει την ιστορία του είναι καταδικασμένος να κάνει τα ίδια λάθη ξανά και ξανά. Έχοντας κληρονομήσει ήδη κάποια βάση είναι ευκολότερο να φτάσεις ακόμη πιο ψηλά. Ευρισκόμενοι ήδη σ’ ένα καλό σημείο εξέλιξης ας προχωρήσουμε παραπέρα. Αυτή είναι ίσως η ουτοπιστικο-ρομαντική προσέγγιση της τοπικής ιστορίας.

Όλοι έχουμε ακούσει τη φράση «αν δεν παινέψεις το σπίτι σου – θα πέσει να σε πλακώσει». Ξέρετε τι έχω προσέξει μελετώντας την ιστορία πολλών λαών; Ότι κάθε έθνος έχει να υποδείξει τον ομφαλό της γης να βρίσκεται ακριβώς στον τόπο του! Έχει παραδόσεις που πιστοποιούν την υπεροχή του κλπ. Όλα δείχνουν πολύ εθνοκεντρικά και στην περίπτωση της τοπικής ιστορίας – τοπικιστικά. Καλό θα ήταν, ωστόσο να προχωρήσουμε σε μια πιο βαθιά ανάλυση του φαινόμενου αυτού. Θα εξηγούσα την παροιμία από άλλη σκοπιά: το σπίτι είναι η προστασία σου, έχει έναν σκελετό γερό, ικανό να σε προστατέψει και να σε στηρίξει, να σου δώσει θαλπωρή όταν επιστρέφεις από τον αγώνα, τον πόλεμο, την ξενιτιά. Αυτή το νόημα έχει η μικρή μας πατρίδα. Ξεκινά από γερά θεμέλια που είναι η ιστορία της, έχει γερό σκελετό που αποτελείται από τις αξίες μας οι οποίες στην πλειοψηφία τους οικοδομούνται στα παιδικά μας χρόνια. Και ο ομφαλός της γης είναι το μέρος όπου γεννηθήκαμε και απ’ όπου συνδεόμαστε με τον ομφάλιο λώρο με τη γη μας.

Η συνείδηση της πατρίδας, η έννοιά της, είναι το αντίδοτο στην ιδέα της παγκοσμιοποίησης. Ένα αντίβαρο που επιτρέπει τη διατήρηση της αρμονίας. Η παγκοσμιοποίηση κατ΄ ουσίαν είναι η ισοπέδωση κάθε εθνικής, παραδοσιακής και ιστορικής ιδιαιτερότητας των ανθρώπων. Δηλαδή των διαφορών που κάνουν τον κόσμο να είναι όμορφος χάρις στην ποικιλία του. Μια καλή παρομοίωση της ισοπέδωσης των διαφορών θα μπορούσε να είναι: όλα τα άνθη να μοιάζουν μεταξύ τους. Μα ο καθένας ξέρει ότι άλλη ομορφιά έχει ένα μπονσάι, άλλη ένα τριαντάφυλλο κι άλλη ακόμη και το γαϊδουράγκαθο. Για να ξέρουμε λοιπόν τις διαφορές μας, και να μην προσπαθεί η τουλίπα να μοιάσει ή να παριστάνει την πεταλούδα, ας μάθουμε από πού προερχόμαστε και τι έχουμε στα κύτταρά μας.

Γιατί εγώ, μια ξένη, συμμετέχω σε αυτή την προσπάθεια; Γιατί απλούστατα οι αναζητήσεις αυτές δεν έχουν εθνικό χαρακτήρα αλλά οικουμενικό, και όλοι οι άνθρωποι στον πλανήτη έχουμε τις ίδιες αναζητήσεις, τον ίδιο πόνο και την ίδια αγάπη: να γινόμαστε καλύτεροι, να είμαστε «άνω θρώσκοντες».

Κιάτο

Ειρήνη Γκαβριλιούκ